با سلام این اولین مطلب سایت منه

برای دانلود سوالات به ادامه مطلب مراجعه کنید

با تشکر مدیریت سایت

لطفا برای ادامه کار سایت و ارائه بهتر مقالات و... روی تبلیغ زیر کلیک کرده و منتظر باز شدن صفحه باشید EXrozblog.comEX

Download

سوالات آزمون محاسبات نظام مهندسی ساختمان اسفند 89

تاریخ برگذاری 89/12/6

به حجم 0.845 مگابایت

Download

برای شرکت در قرعه کشی سایت مهندسی عمران روی عکس زیر کلیک کنید.

مدیریت نگهداری ساختمان، یکی از موضوعات مهم در مدیریت ساختمان می باشد، که تاکنون در کشور ایران مورد توجه جدی قرار نگرفته است. بطور کلی دوره تعمیر و نگهداری ساختمان در حدود نود و پنج درصد دوره حیات یک ساختمان را از زمانی که مفهوم ذهنی ساخت شکل می گیرد تا پایان عمر آن به خود اختصاص می دهد. با اعمال یک سیستم مناسب مدیریتی در بخش تعمیر و نگهداری نه تنها می توان کیفیت ساختمان را افزایش داد بلکه امکان بهینه سازی هزینه ها نیز فراهم می گردد. بدیهی است با توجه به این مطلب تعمیر و نگهداری ساختمان و مدیریت آن از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. در این پایان نامه ابعاد مختلف مدیریت نگهداری ساختمان مورد مطالعه قرار گرفته است. نظر به اینکه داشتن مدیریتی صحیح و مناسب، نیازمند داشتن یک سازماندهی جهت اعمال اهداف مدیریت می باشد، به همین جهت در این پایان نامه همچنین مقوله سازماندهی تعمیر و نگهداری مورد مطالعه قرار گرفته است.از آنجا که آموزش و پرورش در ایران دارای بیشترین ساختمان بعداز خانه های مسکونی می باشد و همچنین با توجه به اهمیت مدارس، در این مقاله، مدیریت تعمیر و نگهداری مدارس و چگونگی سازماندهی آن در وضعیت فعلی مورد نقد و بررسی قرار گرفته و برای بهبود آن، سازمان جدیدی ارائه شده است.

ادامه مقاله در ادامه مطلب

EXrozblog.comEX

تعمیر ونگهداری ساختمان

مبحث تعمیرو نگهداری در ساختمان مدتهاست درسراسر جهان بویژه در کشورها ی توسعه یافته مورد توجه قرار گرفته است.با اینکه اهمیت این بخش از صنعت وتکنولوژی ساختمان از سوی محافل علمی و تحقیقاتی معتبر جهان بدست می آید شناخته شده متاسفانه در بعد کاربردی و علمی آنگونه که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است .برای جلب توجه بیشتر دست اندرکاران امر ساختمان به این مسئله مهم در اواخر دهه ۱۹۷۰ شواری جهانی اسناد و مدارک وتحقیقات ساختمان توجه به ارتقای کیفیت تخصصی در امر مدیریت تعمیر و نگهداری ساختمان را در دستور کار خود قرار دادو کمیسیون را نیز به مطالعه روشهای گسترش بکارگیری یافته های علمی تخصیص داد.

یکی از کارهای پر هزینه در کلیه کشورها تعمیرو نگهداری ساختمانهاست که هزینه قابل توجهی را به خود اختصاص می دهد این هزینه ها که جزء سرمایه های ملی است به طور مشخص و ملموس نیست .ولی در کشورهای که در این مورد بررسی های به عمل آمده است مانند انگلستان هزینه تعمیرات سالانه ساختمان ها را بیشتر از ۲ میلیارد پوند برآورد کرده اند. حال با توجه به سطح بالای هزینه تعمیرات ساختمان ها در کشورمان چنانچه با اتخاذ مدیریتی مناسب درصدی از هزینه ها را کاهش داده و صرفه جویی کنیم.

رقم قابل توجهی خواهد بود که طبیعتا به سرمایه ملی باز گردانده می شود .امروزه موضوع تعمیر ونگهداری در موضوعات پزوهش و اجرا نقش مهمی ایفا می کند .

تمامی ساختمان ها پس از ساخت نیار به تعمیر ونگهداری دارد .نحوه تعمیرو نگهداری نقش بسزایی در افزایش هزینه های ساختمان در زمان بهره برداری دارد.در اثراعمال سیستم مناسب نگهداری از انجام تعمیر در سطح وسیع جلوگیری شده و در نتیجه از هزینه ی قابل توجه تعمیر در سطح وسیع کاسته می شود.

بکار گیری یک سیستم مدیریتی برای انجام نگهداری ساختمان ها بسیار با اهمیت است زیرا بدون داشتن سیستم مناسب کار نگهداری سلیقه ای بوده و بازده لازم را نخواهد داشت تمامی این عوامل ایجاب می کند که یک سیستم مدیریتی از مرحله مناقصه تا مرحله اجرا در عملیات تعمیرو نگهداری ایجاد شود.

تعمیر و نگهداری ساختمان (تعمیر کاشی)

دلایل مهم ترک و شکست کاشی
دلیل عمده ترک و شکسته شدن کاشی درساختمان نشست ساختمان میباشد.دلیل دیگر جنس لعاب کاشی از شیشه و سیلیس می باشد و با کوچکترین فشار ترک و خرد میشود.درگاهی موارد کاشی پشت لوله های آبگرمکن یا دودکش بخاری و مکان های دیگری قرار میگیرد که باعث میشود کاشی گرمای زیادی به خود جذب کند و بر اثر انقباض و انبساط کاشی ترک می خورد در ضمن برای جلوگیری از این امر لوله ها را با پشم شیشه می پوشانند وبرای چسبندگی بهتر ملات با عایق پشم شیشه از تور سیمی استفاده میکنند.

تعمیر کاشی هایی که ترک برداشته اند
با چکش سبک به گوشه آن ضربه زده و آنرا خرد کرده وکامل جمع میکنیم محلی را که باید کاشی جدید نصب گردد کاملا تمیز کرده و به مقدار کافی از چسب کاشی استفاده میکنیم دقت شود چسب شره نکند و فقط جوابگوی نگه داشتن کاشی باشد.باتخماق به گوشه های آن به آرامی ضربه میزنیم تا به خوبی بچسبد.

تعمیر کاشی کاری به روش بنایی
پس از خرد کردن کاشی های ترک دار ملات پشت آن را به اندازه ۲سانتیمتر کاملا خالی و تمیز میکنیم محل را آبخوار میکنیم ملات ماسه سیمان ریز دانه را با عیار کافی تهیه و در محل میگذاریم کاشی زنجاب شده را در محل خود قرار میدهیم وبا تخماق بر تمام سطح میکوبیم وهم سطح وتراز، نسبت به کاشیهای اطراف اجرا میکنیمپس از نصب کاشی آنرا با پودر سنگ وسیمان رنگی نسبت یک به چهار بند کشی میکنیم و با پارچه سطح کاشی را تمیز میکنیم.

نصب کاشی روی ترکهای عمیق دیوار
دو ردیف از کاشی های اطراف ترک را خرد میکنیم تا بتوانیم تعمیرات را به خوبی انجام دهیم. ملات پشت کاشی را کاملا میگیریم . آجرکاری و عرض ترک را تا ارتفاع عمق لازم خالی میکنیم.

پس از اجرای سفت کاری (نصب و ترتیب دادن به آجرها)نصب کاشی ها را با استفاده از گل رس ودوغاب ریزی ادامه میدهیم درمرحله آخربند کشی و سطح را تمیز میکنیم

چند نکته
برای تراشیدن کاشی از تیشه تیز و سمباده برقی استفاده میکنیم .وبرای جدا کردن کاشی(دو نیم کردن)ازمیخ مخصوص و تیزی سطح پشت کاشی را خط انداخته وشیار سراسری ایجاد کرده و دو گوشه کاشی را اهرم کرده وازهم جدا کنیم.که امروزه این کار به وسیله دستگاه کاشی بر انجام میشودگاهی مواقع لازم میشود کاشی را سوراخ کرد مثلا برای عبور شیرآلات و یا پریزهای برق از تیشه دو سر و تیشه کلنگی ونوک تیز و گاهی مواقع از گازانبر استفاده میکنیم

دلایل طبله کردن کاشی (منظور از طبله کردن کاشی در آمدن کاشی از سر جای خود میباشد)
- بی توجهی در ملات گذاری
- استفاده از کاشی کاملا خشک
- به کارگیری روشهای غلط دوغاب ریزی |
- استفاده کردن خاک رس در ملات ماسه و سیمان

روش تعمیر طبله کردن کاشی
پس از خالی کردن ملات قدیمی کاشی را نصب و تعمیر کرده برای نصب میتوان از چسب کاشی استفاده کرد و سپس از دوغاب بندهای کاشی کاری را بند کش و تمیز میکنیم.

تعمیر ونگهداری ساختمان (تعمیر موزائیک)

به چه دلایلی موزائیک ها لق میشوند
چنانچه ماسه ملات موزائیک فرش ، شسته باشد از نوع درشت دانه بعلت زبری بین ملات و موزائیک پیوند به وجود نمی آید و به مرور زمان بر اثر رفت وآمد و جابجایی و سایل و غیره موزائیک فرش نیز لق میشود.

جلوگیری از لق شدن موزائیک
باید از ماسه ریز دانه سیلت دار استفاده کرد تا سبب چسبندگی هر چه بیشتر ملات و موزائیک شود.
باید سطح موزائیک را از گرد و غبار پاک کرد .

روش تعمیر موزائیک هایی که لق شده اند (تعمیر جزیی)
موزائیک و موزائیک هایی که لق شده اند را با لبه کاردک یا کمچه از جای در آورده سطح ملات زبره را گرد گیری و مرطوب میکنند. موزائیک راازملاتهای قدیمی پاک میکنیم(دوغاب اطراف را میتراشیم)وآن را زنجاب میکنیم دوغاب اصلی ساخته شده را روی ملات سابق زبره که سخت شده میریزیم و موزائیک را در جای قبلی خود قرار میدهیم . و سطح موزائیک لزوم با مشت و تخماق میکوبیم عمل دوغاب ریزی را بلافاصله در موزائیک های لق شده انجام میدهیم.با پودر سنگ .سطح دوغاب اضافی را خشک و سپس با کمچه جمع میکنیم

نکته:
اگر دو سر موزائیک را به اندازه نیم سانتیمتر بتراشیم ملات دوغاب بین آنها بهتر قرار گرفته و چسبندگی بیشتری به وجود می آید.برای خود گیری بهتر موزائیک سطح آن را تا ۴۸ ساعت با پارچه و گونی نمدار مرطوب نگه میدارندچنانچه چسب کاشی در دسترس باشد پس از غبار گیری موزائیک بجای دوغاب از چسب استفاده شود بهتر است اگر لقی موزائیک به تعداد فراوان یا در کل سطح باشد به تعمیر کلی می پردازیم.
موزائیک ها را جمع میکنیم. دوغاب اطراف آنها را میتراشیم و آنها را مرطوب میکنیم. سطحی که قرار است موزائیک روی آن قرار بگیرد (زبره) را کاملا مرطوب کرده و ملات ماسه بادی و سیمان با عیار ۲۵۰ کیلو گرم در متر مکعب را روی ملات قبلی اجرا میکنیم.موزائیک فرش را با ریسمان کشی بنایی میکنیم.

نکته:
*ملات های زبره قبلی جمع آوری نمی گردد. مگر در کف سازی کمبود ارتفاع به وجود آید.قطر ملات باید بین ۱٫۵ تا ۲ سانتی متر باشد . در زیر موزائیک های فرش شده هم نباید از ۵ میلیمتر کمتر باشد و کرم گذاری با دقت صورت بگیردگاهی مواقع لازم است از نیم یا سه قدی استفاده کرد .در این حالت پست موزائیک را با تیشه تیز خط انداخته و خالی کرده ( میتراشیم) و با چکش به آن ضربه زده از هم جدا میکنیم.

تعمیر موزائیک و ملات شکسته شده
موزائیک های شکسته شده را جمع آوری میکنیم با قلم و چکش با اندازه ۱٫۵ سانتیمتر ملات را میتراشیم اگر خرابی بیشتر باشد مقدار ۱٫۵ افزایش پیدا میکند تا حدی که به موزائیک های اطراف خسارتی وارد نکند. طوح موزائیک ها را مرطوب وملات ماسه و سیمان را با عیار کافی نسبت ۱ به ۴ آماده میکنیم موزائیک را اجرا کرده و با مشت و تخماق میکوبیم تا ملات در خلل و فرج آنها بخوبی نشست کندسطح کاشی را کاملا تراز کرده و سپس عمل دوغاب ریزی و تمیز کردن سطح را انجام میدهیم

دلایل چال شدن سطح موزائیک
به خاطر افت خاک های نرم و فروکش شدن چاهک ها و مقاوم نبودن زیر سازی به مرور زمان موزاییک فرش مشکند و فرو کش میکند.

دلایل قوزو کپ شدن سطح موزائیک
آهک های ناشکفته ای که در سطح زیر موزائیک فرش ودر چاله ها مدفول شده بعد از آبخور شدن آن شکفته میشود ازدیاد حجم پیدا میکندو سطح موزائیک را قوز و کپ میکند

دلایل یخزدگی موزائیک وبلند شدن موزائیک
بعلت باز بودن درزهای موزائیک و عدم بی توجهی در امر دوغاب باعث میشود که آب باران زیر کف پوش نفوذ کند و یخ بزند ازدیاد حجم به وجود آید و موزائیک از جای خود بلند شود.

روش های تعمیر سه مواردی (یخزدگی .کپ. و چال شدن ) موزائیک
موزائیک کف و دوغاب سخت شده اطراف موزائیک را جمع آوری میکنیم ملات زیر موزائیک را کاملا جمع آوری میکنیم و اگر لازم باشد سطح را میکوبیم یا شفته ریزی میکنیم موزائیک فرش را با ملات مرغوب و با رعایت مرطوب سازی اجرا کرده. برای دوغاب ریزی درزها را بیشتر از ۵ میلیمتر باز میکنیم دوغاب ماسه بادی و یا خاک سنگ و سیمان با عیار کافی تهیه میکنیم و سپس سطوح موزائیک را طوری که مجدا درزها خالی نشود. تمیز میکنیم.

مدارک لازم برای صدور پروانه اشتغال
۱-تکمیل و ارائه فرم اطلاعات مهندسی
2- گواهی عضویت در سازمان نظام مهندسی ساختمان استان
3- ارائه گواهی اشتغال به کار بعد از فراغت از تحصیل ( اخذ شده از سازمان نظام مهندسی ساختمان استان )
4- اصل و کپی مدرک تحصیلی معتبر

برای مطالعه بیشتر به ادامه مطلب مراجعه کنید.....

EXrozblog.comEX- فقط گواهینامه موقت و دانشنامه مورد قبول می باشد در مورد فارغ التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی صرفاً گواهی نامه موقت و دانشنامه که به تأیید سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی رسیده باشد به استناد بند الف ماده 7 آئین نامه اجرایی قانون
- دارندگان مدارک تحصیلی کارشناسی ارشد ناپیوسته و بالاتر میباید مدارک مربوط به کارشناسی و یا کاردانی خود را نیز جهت احتساب سابقه و تعیین کد رشته ارائه نمایند .
- کسانی که دارای تعهد خدمت میباشند در صورت اخذ نامه از صندوق رفاه دانشجویان ( واقع در خیابان بهشتی، خیابان پاکستان ، کوچه دوم ) می توانند گواهینامه موقت ارائه نمایند
5- اصل و کپی شناسنامه وکارت پایان خدمت یا معافیت دائم برای متولدین سال 1334 به بعد ( به استثناء اعضای رسمی یا پیمانی هیأت علمی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی مورد تأیید وزارت علوم و تحقیقات و فناوری )
6- یک قطعه عکس 4×6 ( جدید )
7- ارائه اصل و تصویر رسید پرداخت مبلغ 000/60 ریال به حساب مشخص شده ازطرف سازمان مسکن وشهرسازی استان مربوطه و در تهران به حساب شماره 90058 تحت عنوان تمرکز وجوه درامد صدور پروانه اشتغال نظام مهندسی در نزد بانک ملی ایران شعبه میدان سنائی کد 138 به نام سازمان مسکن و شهرسازی استان تهران ( قابل پرداخت در کلیه شعب بانک ملی ایران )
8- گواهی قبولی درآزمون حرفه ای مهندسان (همراه داشتن شماره سریال قبولی در آزمون برای مراجعین تهران الزامی است .)

مدارک لازم برای تمدید پروانه اشتغال
1- تکمیل پرسشنامه اطلاعات فردی ( در صورتی که در پروانه قبلی ذکرنشده باشد.)
2- گواهی تسویه حساب از سازمان نظام مهندسی ساختمان استان
3- اصل پروانه اشتغال به کار قبلی
4- یک قطعه عکس 4×6 ( جدید )
5- یک برگ رونوشت شناسنامه ( در صورت تغییر در شناسنامه )
6- ارائه اصل و تصویر رسید پرداخت مبلغ 000/60 ریال به حساب شماره مشخص شده ازطرف سازمان مسکن وشهرسازی استان مربوطه و در تهران به حساب شماره 90058 تحت عنوان تمرکز وجوه درامد صدور پروانه اشتغال نظام مهندسی در نزد بانک ملی ایران شعبه میدان سنائی کد 138 به نام سازمان مسکن و شهرسازی استان تهران ( قابل پرداخت در کلیه شعب بانک ملی ایران )
7- اصل و رونوشت مدرک تحصیلی معتبر ( در صورت اتمام تعهد به دانشگاه ارائه اصل و رونوشت دانشنامه الزامی است)
8- برگ تسویه حساب مالیاتی
9- ارائه گواهی نامه پایان دوره آموزشی جوشکاری و بازرسی جوش در ساختمان جهت تمدید پروانه اشتغال بکار مهندسی رشته عمران

مدارک مورد نیاز برای تاسیس دفتر مهندسی طراحی ساختمان
1ـ تقاضای شرکای حقیقی دارنده پروانه اشتغال به کارمهندسی وتکمیل کاربرگ شماره ( یک ) مربوط به درخواست مجوز فعالیت دفتر مهندسی طراحی ساختمان توسط شرکاء .
ـ ارائه مشارکت نامه رسمی ثبت شده دردفاتر رسمی ومدارک مؤید مربوط به تأسیسدفتر بامسئولیت مشترک کلیه شرکاء مطابق کاربرگ شماره2( در صورتیکه دفتر فاقد شریک باشد این بند حذف می شود )
3- معرفی مسؤول دفتر و تعهدنامه شرکاء ، درخصوص انجام وظایف ، ضوابط ومقرراتی که مربوط به فعالیت دفتر مهندسی طراحی ساختمان است (کاربرگ شماره 3 )
4- تعهد مسؤول دفتر ( کاربرگ شماره 4 )
5- خود اظهاری توسط مسئول دفتر ( کاربرگ شماره 5 )
6ـ اصل و تصویر کارت معتبر عضویت درسازمان نظام مهندسی ساختمان استان همه شرکاء.
7ـ اصل و تصویر پروانه اشتغال به کار مهندسی معتبر همه شرکاء.
8ـ اصل و تصویر شناسنامه همه شرکاء.
9ـ دوقطعه عکس مسؤول دفتر مهندسی .
10ـ رسید بانکی مربوط به پرداخت عوارض صدور مجوز فعالیت دفتر به مبلغ 000/300 ریال واریز شده به حساب شماره 63/900 خزانه داری کل نزد بانک مرکزی به نام معاونت امورمسکن و ساختمان قابل پرداخت درکلیه شعب بانک ملی ایران .
11 ـ مدارک رسمی مربوط به محل دفتر مهندسی و نشانی آن

با سلام امروز یه چند تا دفترچه برای دانلود گذاشتم

دفترچه راهنمای ساخت ساز بم

برای دانلود به ادامه مطلب بروید...

EXrozblog.comEX

برای دریافت فایل مورد نظر روی مستطیل زیر کلیک کنید

انواع پروانه

پروانه ساختمانی: مجوز قانونی ای كه از طرف شهرداری برای هرگونه ساخت و ساز برای صاحبان املاك صادر می گردد.

تخریب و بازسازی: پروانه ای كه با تخریب بنای قدیمی و احداث بنای جدید براساس طرح تفصیلی صادر می گردد.

اضافه اشكوب: مجوز احداث طبقاتی برروی طبقات موجود (توسعه بنا در ارتفاع)

تبدیل: مجوزی كه برای تبدیل یك واحد مسكونی به دو واحد ، تبدیل واحد مسكونی به اداری و یا تبدیل قسمتی از مسكونی به واحد تجاری و… صادرمی گردد.

تعمیرات: پروانه ای كه منظور انجام تعمیرات و تغییرات جزئی و كلی صادر گردد.

تمدید پروانه: در صورت منقضی شدن مهلت پروانه و یا عدم شروع عملیات ساختمانی از طرف مالك ، اعتبار پروانه تمدید و با همان مشخصات صادر خواهد شد.

EXrozblog.comEXتعاریف و واژه ها:

انواع پروانه

پروانه ساختمانی: مجوز قانونی ای كه از طرف شهرداری برای هرگونه ساخت و ساز برای صاحبان املاك صادر می گردد.

تخریب و بازسازی: پروانه ای كه با تخریب بنای قدیمی و احداث بنای جدید براساس طرح تفصیلی صادر می گردد.

اضافه اشكوب: مجوز احداث طبقاتی برروی طبقات موجود (توسعه بنا در ارتفاع)

تبدیل: مجوزی كه برای تبدیل یك واحد مسكونی به دو واحد ، تبدیل واحد مسكونی به اداری و یا تبدیل قسمتی از مسكونی به واحد تجاری و… صادرمی گردد.

تعمیرات: پروانه ای كه منظور انجام تعمیرات و تغییرات جزئی و كلی صادر گردد.

تمدید پروانه: در صورت منقضی شدن مهلت پروانه و یا عدم شروع عملیات ساختمانی از طرف مالك ، اعتبار پروانه تمدید و با همان مشخصات صادر خواهد شد.

تعاریف و واژه ها:

انواع پروانه

پروانه ساختمانی: مجوز قانونی ای كه از طرف شهرداری برای هرگونه ساخت و ساز برای صاحبان املاك صادر می گردد.

تخریب و بازسازی: پروانه ای كه با تخریب بنای قدیمی و احداث بنای جدید براساس طرح تفصیلی صادر می گردد.

اضافه اشكوب: مجوز احداث طبقاتی برروی طبقات موجود (توسعه بنا در ارتفاع)

تبدیل: مجوزی كه برای تبدیل یك واحد مسكونی به دو واحد ، تبدیل واحد مسكونی به اداری و یا تبدیل قسمتی از مسكونی به واحد تجاری و… صادرمی گردد.

تعمیرات: پروانه ای كه منظور انجام تعمیرات و تغییرات جزئی و كلی صادر گردد.

تمدید پروانه: در صورت منقضی شدن مهلت پروانه و یا عدم شروع عملیات ساختمانی از طرف مالك ، اعتبار پروانه تمدید و با همان مشخصات صادر خواهد شد.

تغییر نقشه: در صورت تقاضای مالك و به شرط عدم شروع عملیات ساختمانی نسبت به تغییرات یا جابجایی فضاها یا توسعه بنای پروانه های معتبر ، پروانه تغییر نقشه صادر خواهد شد.

ابطال پروانه: در صورت تقاضای مالك با اخذ اصل پروانه صادره و ابطال آن و پیوست به پرونده بصورت مكانیزه نیز پروانه باطل و تصویر به مراجع ذیربط اعلام می گردد و با رعایت ضوابط و مقررات پرداختی های مالك عودت گردد.

تعویض مهندس ناظر یا مجری: در صورت درخواست مالك و با رعایت ضوابط و مقررات و موافقت ناظر و مجری و مراجع ذیصلاح و معرفی ناظر و مجری جدید مجوز فوق صادر می گردد.

انواع گواهی :

عدم خلاف: در صورت شروع به كار ساختمانی طبق پروانه صادره برای هرگونه معامله و یا انقضای مهلت پروانه (برای ادامه عملیات ساختمانی یا بروز خلاف، پس از رسیدگی ،گواهی جدیدی به نام عدم خلاف صادر می گردد.

بلامانع ناحیه: در موارد بروز تخلفات جزئی كه منجر به جلوگیری شود، پس از رفع خلاف یا رسیدگی به آن ، مجوز ادامه كار از شهرسازی منطقه به ناحیه مربوطه صادر خواهد شد.

بلامانع شهرسازی: درصورت درخواست انواع پروانه و كشف خلاف در بنا و رسیدگی به آن برای سهولت روند اداری و ادامه كار ، بلامانع شهرسازی صادر خواهد شد.

پایان كار: در صورت پایان عملیات ساختمانی و عدم وجود تخلف و ارائه گواهی صحت اجرا از جانب مهندس ناظر گواهی پایان كار ساختمانی توسط شهرداری صادر می شود.

پایان كار آپارتمانی: صدور گواهی پایان ساختمان یا عدم خلاف در مورد هریك از آپارتمان های یك مجتمع بشرطی كه در اختصاصیات و مشاعات تخلفی حادث نشده باشد .

پایان كار قبل از 49: جهت بناهایی با هر كاربری كه قبل از اردیبهشت سال 1349 احداث و بهره برداری گردیده اند( شامل مقررات طرح جامع تهران نمی باشند) پایان ساختمانی قبل از 1349 صادر می گردد.

تمدید پایان كار: در صورت انقضای اعتبار پایان كار و عدم وجود هرگونه خلاف یا تغییرات در بنا پایان كار مذكور با همان مشخصات مجدداً تمدید می گردد.

مشخصات املاك در كاربری مسكونی:

مساحت زیربنا: مجموع سطوح در هرطبقه از ساختمان های یك ملك را مساحت زیربنای آن طبقه گویند.

مساحت كل بنا: عبارت است از مجموع سطوح ساخته شده در كلیه طبقاتی كه در یك ملك احداث می شود یا شده است كه شامل زیرزمین یا زیرزمین ها ، همكف، طبقات فوقانی اعم از قسمت های مفید و اختصاصیات و یا مشاعات در طبقات ساختمان می باشد.

متوسط مساحت زمین: عبارت است از نسبت كل مساحت زمین ها به تعداد اراضی بلوك یا ضریب سطح اشغال: عبارت است از نسبت درصد مساحت سطح مجاز احداث بنا به مساحت قطعه زمین در طبقه همكف

متوسط مساحت كل بنا: عبارت است از نسبت مساحت كل بنا در املاك موجود به تعداد اراضی بلوك یا ناحیه یا محله یا منطقه یا شهر

ضریب تراكم مجاز: عبارت است از نسبت درصد سطح زیربنای كل ساختمان به سطح قطعه زمین مورد ساخت با كاربری مجاز طبق طرح تفصیلی (مشاعات و انبار و پاركینگ در زیرزمین و پاركینگ در همكف جزء این ضریب محاسبه نمی گردند.)

تراكم استفاده شده : عبارت است از سطح زیربنای كل ساختمان به سطح قطعه زمین مورد ساخت با هركاربری (مشاعات و پاركینگ و انباری در زیرزمین و پاركینگ درهمكف جزء این سطوح محاسبه نمی گردد)

بنای مفید: مجموع زیربنای كل طبقات بجز سطح پاركینگ ها و انباری ها و مشاعات

مساحت زیربنای مشاعات در مسكونی: شامل مجموع مساحت تاسیسات ، راهرو ، راه پله،آسانسور ، لابی،سالن اجتماعات ، استخر و سونا و ورزشی، سرایداری، شوت زباله ، نگهبانی، نورگیرها، سرویس بهداشتی و انباری مشاع جزء سطوح مشاعات می باشند.

درصد بنای مفید استفاده شده: درصد مجموع زیربنای مفید طبقات در طبقات، نسبت به مساحت ملك(طبق سند مالكیت) . (زیربنای كل ، منهای مشاعات و پاركینگ و انباری)

انواع اراضی:

دایر: اراضی دارای ساختمان و تاسیسات و دیواركشی متناسب با ملك و یا املاكی كه باغ و مشجر و یا زراعی باشد، می گویند.

بایر: به اراضی فاقد ساختمان و تاسیسات می گویند كه سابقه دایر بودن را داشته اند.

موات: به املاكی كه فاقد ساختمان و تاسیسات باشد و هرگونه سابقه عمران و آبادی و یا باغ و كشاورزی نداشته اند گویند.

مشخصات كاربری ملك :

مسكونی: به سطوحی اطلاق می گردد كه براساس نقشه كاربری اراضی جهت احداث واحدهاو مجموعه های مسكونی اختصاص یافته اند.

تجاری: این اراضی برای فعالیت های بازرگانی ، مغازه ها و فروشگاه ها ، كسب و پیشه و دوایر نمایندگی های مختلف و دفاتر تجاری براساس سلسله مراتب طرحهای تفصیلی (خرده فروشی، عمده فروشی، دفاتر) پاساژ، تیمچه، سرا درنظر گرفته شده است.

مختلط : عبارت است از تركیب چندعملكرد از كاربری های مختلف دریك قطعه زمین با كاربری مختلط (تجاری اداری، تجاری مسكونی ، مسكونی اداری و اختلاطی از كاربری های فرهنگی ،ورزشی، آموزشی) با توجه به طرح تفصیلی می باشند.

باغ: عبارت است از زمین محصور و یا غیر محصوری كه در آن درخت به تعدادی كه قانون مشخص نموده است كاشته باشند و یا در طرح تفصیلی به صورت باغ تعیین شده باشد.

مذهبی: انواع كاربریهای مذهبی در سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد.

اراضی مذهبی رده محله: شامل مساجد كوچك، تكایاو حسینیه ها.

اراضی مذهبی رده ناحیه شامل: مساجد و فاطمیه ها اراضی مذهبی رده منطقه شامل مساجد بزرگ و هیئت ها.

اراضی مذهبی رده حوزه شامل: مجتمع های مذهبی ، دارالتبلیغ ها و مهدیه ها.

اراضی مذهبی رده شهر و فراتر: شامل مساجد اصلی شهر، خانقاه، كلیساها و كنیسه ها، امامزاده ها، بقاع متبركه، مصلی، آتشكده ها و معابد.

آموزشی: این اراضی بسته به سلسله مراتب خدمات شهری با توجه به رده های مختلف كاربری آموزشی به احداث ساختمان های آموزشی اختصاص دارد. فعالیت های مجاز در این اراضی آموزشی رده های مختلف به شرح ذیل می باشد.

اراضی آموزشی رده محله: شامل مهدكودك، آمادگی ،مدرسه ابتدایی مدارس راهنمایی و دبیرستان ها.

اراضی آموزشی رده ناحیه: شامل كلاس های نهضت سواد آموزی، مراكز آموزش حرفه ای و هنركده ها.

اراضی آموزشی رده منطقه شامل: مدارس اسلامی ،موسسات آموزش زبان های خارجی وهنرستان های صنعتی.

اراضی آموزشی رده حوزه ای: شامل مدارس ویژه نابینایان ،مدارس ویژه معلولین كرو و لال و مدارس ویژه سایر معلولین.

اراضی آموزشی رده شهر و فراتر: شامل مدارس ویژه خارجیان مقیم تهران و مدارس ویژه كودكان استثنایی

فرهنگی: انواع كاربری های فرهنگی بنا به سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد. * اراضی فرهنگی رده محله ای: شامل كتابخانه كودكان و كتابخانه های درجه 5 * اراضی فرهنگی رده ناحیه ای : شامل كتابخانه های درجه 4 و سالن های اجتماعات. * اراضی فرهنگی رده منطقه : شامل كتابخانه های درجه 3، بنیادهای ارشادی و كانون ها*اراضی فرهنگی رده شهر و فراتر : شامل اماكن و محوطه های تاریخی ، موزه ها، موسسات انتشاراتی، كتابخانه های ملی و سایر كتابخانه های بزرگ ،نمایشگاهها، انجمن ها ،بناهای یادبود،آرامگاه مشاهیرو فرهنگستان ها.

بهداشتی: این اراضی در رده محله مطرح شده و شامل گرمابه ها و رختشویخانه ها می گردد.

ورزشی: انواع این كاربری برحسب سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد. * اراضی ورزشی رده محله: شامل زمین های بازی كوچك . * اراضی ورزشی رده ناحیه : شامل زمین های ورزشی و سالن های كوچك. *اراضی ورزشی رده منطقه شامل زمین های ورزشی سالن های متوسط – سالنهای استخر سرپوشیده و اراضی ورزشی رده شهر، استادیوم ها و …می باشد.

فضاهای سبز-پارك عمومی: ملكی كه دارای طرح پارك ، حریم سبز ، جنگل مصنوعی و … طبق طرح تفصیلی و جامع می باشد، بارده بندی باغ كودك ،پارك محله، پارك منطقه ای و پارك های عمومی شهری ،حریم سبز بزرگراهها ، اتوبانها ، بزرگراه ها ، كمربند سبز شهری

بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی مرکز اطلاعات جغرافیایی شهر تهران و بر اساس نقشه مکان یابی بلند مرنبه سازی، محله قدیم تهران موسوم به ارگ قدیم امن ترین ناحیه از نظر وجود گسلهای زلزله میباشد. با وجود سه گسل اصلی شمال، شرق و گسل ری در جنوب کمتر قسمتی را میتوان یافت که در فاصله ای مناسب از سه گسل فوق واقع شده باشد. گسل شمال تهران از لشکرک و سوهانک شروع شده تا فرحزاد و حصارک و از آنگاه به سوی غرب امتداد می یابد. این گسل در مسیر خود، نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه و فرمانیه را در بر میگیرد. گسل ری جنوب تهران نیز که در صورت فعالیت پرتلفات ترین گسل کشور و شاید جهان باشد از جاده خاوران شروع و با گذر از دولت آباد و حرکت بر روی جاده کمربندی تهران در حد نصاب کوره های آجرپزی چهار دانگه پایان می یابد.

ادامه مقاله در ادامه مطلب

EXrozblog.comEXگسل شرق نیز که توانایی قوی ترین زلزله را دارا است از شرق به تهران وارد شده و با گذر از اراضی سرخه حصار و حرکت بر روی بزرگراه شهید بابایی تا مجیدیه و سید خندان امتداد می یابد. جالب اینجاست که اکثر حریمهای انتقال نیروی شهر تهران نیز بر روی همین گسلهای زلزله واقع شده است. در این میان تک گسل ملاصدرا نیز که از خیابان شریعتی تا شهرک غرب انتقال یافته، محلات ونک، میرداماد، سعادت آباد و شهرک غرب را نا ایمن ساخته است. از محلات به نسبت امن تر شهر تهران میتوان به راه آهن، محور نواب، محور خیابان انقلاب و آزادی هفت چنار به علاوه ارگ قدیم تهران اشاره کرد. ارگ قدیم تهران حد فاصل خیابان شوش، هفده شهریور، انقلاب و کارگر جنوبی را شامل میشود که بازار تهران، خیابان مولوی، میدان بهارستان، میدان امام خمینی، محله امیریه و خیابان جمهوری اسلامی را شامل میشود. به نظر میرسد که مکانیابی حاصل از تحربه چند صد ساله مردم ساکن تهران که منجر به تشکیل محدوده ارگ قدیم شهر شده، بسیار قابل اعتمادتر از مکان یابی سالهای کنونی در گسترش و احداث شهرک های حاشیه ای شهر تهران می باشد.

امن ترین نقاط کلانشهر تهران:
با توجه به مقیاس و اندازه نقشه بحث به صورت منطقه ای و محله ای با نگاهی به اثر شهری استراتژیک تهران نقاط نا امن ومهم به ترتیب زیر خواهد بود:

ساختمان مدرن اسناد ملی ایران دقیقا روی گسل معظم سید خندان و در فاصله ۱۰۰ متری محل تقاطع این گسل با گسل داوودیه.

ساختمان عظیم بانک مرکزی که شبیه برجهای دوقلوی نیویورک است مابین فاصله ۲۰۰متری از گسل داوودیه و ۴۰۰ متری گسل سید خندان.

ساختمان بلند مرتبه و سنگین روزنامه اطلاعات در کنار گسل واقع در زیر بزرگراه جهان کودک واقع است و همچنین در پشت آن ساخنمان گسل سید خندان قرار دارد.

مجموعه ساختمان های کتابخانه ملی ایران -که یکی از سازه هایی است که مورد بازدید دانشجویان مهندسی عمران قرار می گیرد- بر روی طاقدیسهای داوودیه قرار دارد.

ساختمان بلند مرتبه بنیاد مستضعفان در کنار گسل تلویزیون واقع شده است.

ساختمان عظیم وزارت راه مابین دوگسل تلویزیون باختری و عباس آباد در فاصله حدودا ۲۰۰متری مابین واقع شده است.

ساختمانهای بلند مرتبه مسکونی و مدرن و در حال ساخت آتی ساز در کنار هتل اوین، در محل تقاطع گسل محمودیه و گسل عمود بر آن قرار دارند.

تنها پل معلق تهران یعنی پل پارک وی که در تقاطع خیابان ولیعصر و بزرگراه چمران واقع است دقیقا روی گسل محمودیه قرار دارد.

پل بزرگراه صدر روی خیابان دکتر شریعتی گسل قیطریه را قطع کرده است.

نقاطی که در ذیل خواهد آمد در حال حاضر محله هایی هستند که در مجاورت یا بر روی گسل قرار گرفته اند:

ازشرق و شمال شرقی منطقه زربند، سوهانک، ازگل،استخر، حکیمیه، هنگام، نارمک و بزرگراه بابایی بر روی گسل هایی به نام های تلو پایین،کوثر و گسل نارمک که از ده نارمک آغاز و انتهای آن در خیابان استادحسن بنا می باشد.

در منطقه شمال تهران نیز دارآباد، اقدسیه، پاسداران، کاشانک، قیطریه، کلاهدوز، بزرگراه صدر، دزاشیب، میدان تجریش، سعدآباد، زعفرانیه، ولنجک، نمایشگاه بین المللی، مقدس اردبیلی،دره پونک، بزرگراه نیایش تا سولقان بر روی گسل های شمال تهران، نیاوران و محمودیه قرار دارند.

مناطق میدان ونک، حقانی، ملاصدرا، چمران، ایران زمین در شهرک غرب نیز بر روی گسل داوودیه قرار دارند.

از جنوب نیز مناطق ابن بابویه، میدان بروجردی، بزرگراه آزادگان، میدان معراج، صالح آباد، جنوب بزرگراه آیت الله سعیدی، مناطق جنوبی یافت آباد، باغ چهاربری بر روی گسل شهر ری قرار دارند که شاید فعال ترین گسل های جهان می باشد. متأسفانه این گسل در صورت بروز زلزله به منطقه ای باتلاقی تبدیل شده و فرو نشست خواهد داشت.
بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی مرکز اطلاعات جغرافیایی شهر تهران و بر اساس نقشه مکان یابی بلند مرتبه سازی، محله قدیم تهران موسوم به ارگ قدیم امن ترین ناحیه از نظر وجود گسلهای زلزله می باشد. با وجود سه گسل اصلی شمال، شرق و گسل ری در جنوب کمتر قسمتی را می توان یافت که در فاصله ای مناسب از سه گسل فوق واقع شده باشد. گسل شمال تهران از لشکرک و سوهانک شروع شده تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوی غرب امتداد می یابد. این گسل در مسیر خود، نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه و فرمانیه را در بر می گیرد. گسل ری درجنوب تهران نیز که در صورت فعالیت پرتلفات ترین گسل کشور و شاید جهان می باشد از جاده خاوران شروع و با گذر از دولت آباد و حرکت بر روی جاده کمربندی تهران در حد نصاب کوره های آجرپزی چهار دانگه پایان می یابد. گسل شرق نیز که توانایی قوی ترین زلزله را دارا است از شرق به تهران وارد شده و با گذر از اراضی سرخه حصار و حرکت بر روی بزرگراه شهید بابایی تا مجیدیه و سید خندان امتداد می یابد. جالب اینجاست که اکثر حریم هایانتقال نیروی شهر تهران نیز بر روی همین گسل های زلزله واقع شده است.

در این میان تک گسل ملاصدرا نیز که از خیابان شریعتی تا شهرک غرب انتقال یافته، محلات ونک، میرداماد، سعادت آباد و شهرک غرب را نا ایمن ساخته است. احداث برج میلاد نیز دقیقاً در مجاورت این گسل صورت گرفته است. از محلات به نسبت امن تر شهر تهران می توان به راه آهن، محور نواب، محور خیابان انقلاب و آزادی، هفت چنار به علاوه ارگ قدیم تهران اشاره کرد. ارگ قدیم تهران حد فاصل خیابان شوش، هفده شهریور، انقلاب و کارگر جنوبی را شامل می شود که بازار تهران، خیابان مولوی، میدان بهارستان، میدان امام خمینی، محله امیریه و خیابان جمهوری اسلامی را شامل می شود. به نظر می رسد که مکان یابی حاصل از تجربه چند صد ساله مردم ساکن تهران که منجر به تشکیل محدوده ارگ قدیم شهر شده، بسیار قابل اعتمادتر از مکان یابی سالهای کنونی در گسترش و احداث شهرکهای حاشیه ای شهر تهران می باشد.

منبع: همشهری

چند سالی است كه وقوع زلزله های متعدد با قدرت و بزرگی های متفاوت در نقاط مختلف دنیا توجه جهانیان و مخصوصا مهندسان و معماران و دست اندركاران امر ساخت و ساز (شهری و روستایی) را به خود جلب كرده است. به طور متوسط در هر سال حدود 10 هزار نفر در اثر زلزله جان خود را از دست می دهند . بر اساس مطالعات انجام شده توسط سازمان علمی فرهنگی ملل متحد (یونسكو) تلفات مالی ناشی از زلزله از سال 1926 تا 1950 بالغ بر 10 میلیارد دلار بوده است. در همین محدوده زمانی شهرها و روستاهای بسیار زیادی بر اثر زلزله با خاك یكسان شدهاند. بزرگی بعضی از این زلزله ها حتی بیش از 8 درجه در مقیاس ریشتر۱ بوده است. به عنوان نمونه شهرهای عشق آباد تركمنستان (1948)، آگادیر مراكش در ساحل اقیانوس آتلانتیك (1960)، اسكوپیه مقدونیه (1963)، تانگ شان در كشور چین (1976)، مكزیكو سیتی (1985) را می توان نام برد و در پایان می توان زلزله ویرانگر اخیر بم را مثال زدكه با قدرتی در حدود هفت درجه در مقیاس ریشتر در مدت چند ثانیه جان و مال بیش از 30 هزار نفر از هموطنان عزیزمان را براحتی هرچه تمامتر گرفت.EXrozblog.comEX

مقدمه
چند سالی است كه وقوع زلزله های متعدد با قدرت و بزرگی های متفاوت در نقاط مختلف دنیا توجه جهانیان و مخصوصا مهندسان و معماران و دست اندركاران امر ساخت و ساز (شهری و روستایی) را به خود جلب كرده است. به طور متوسط در هر سال حدود 10 هزار نفر در اثر زلزله جان خود را از دست می دهند . بر اساس مطالعات انجام شده توسط سازمان علمی فرهنگی ملل متحد (یونسكو) تلفات مالی ناشی از زلزله از سال 1926 تا 1950 بالغ بر 10 میلیارد دلار بوده است. در همین محدوده زمانی شهرها و روستاهای بسیار زیادی بر اثر زلزله با خاك یكسان شدهاند. بزرگی بعضی از این زلزله ها حتی بیش از 8 درجه در مقیاس ریشتر۱ بوده است. به عنوان نمونه شهرهای عشق آباد تركمنستان (1948)، آگادیر مراكش در ساحل اقیانوس آتلانتیك (1960)، اسكوپیه مقدونیه (1963)، تانگ شان در كشور چین (1976)، مكزیكو سیتی (1985) را می توان نام برد و در پایان می توان زلزله ویرانگر اخیر بم را مثال زدكه با قدرتی در حدود هفت درجه در مقیاس ریشتر در مدت چند ثانیه جان و مال بیش از 30 هزار نفر از هموطنان عزیزمان را براحتی هرچه تمامتر گرفت.

منشا زلزله
با توجه به توضیحات فوق و با عنایت به این مهم كه در اكثر مناطق كشورمان بدلیل شرایط خاص زمین شناختی و موقعیت جغرافیایی، با خطر وقوع زلزله با شدت های مختلف رو به رو هستیم و به طور كلی ایران از كشورهای لرزه خیز دنیا محسوب میشود، از این رو شناخت و مطالعه علل و عوامل وقوع زلزله كه از اساسی ترین مسائل مورد بحث مهندسی عمران در شاخه مهندسی زلزله به شمار می آید، اهمیت خود را بیش از پیش نشان می دهد. در این زمینه علل و عوامل مختلفی به عنوان منشا زلزله ها شناخته شدهاند. از جمله مهمترین این عوامل می توان به موارد زیر اشاره كرد:
۱ -واكنش های درون زمینی و حركت صفحات تكتونیكی زمین (Plate Tectonics)
۲- - فعالیت آتشفشان ها
۳- - آزمایش ها و انفجارهای هسته ای و اتمی
۴- -ذخیره كردن آبهای سطحی و شكسته شدن سد های عظیم آب
۵- - فرو ریختن غارهای زیر زمینی و...
اما در میان عوامل فوق، نظریه حركت زمین ساخت صفحه ای (Plate Tectonics ) در بین لرزه شناسان بیشترین مقبولیت را یافته است و در واقع عامل ایجاد حدود 95 درصد از زلزله های بزرگ در جهان به حساب می آید و به عبارت دیگر سایر عوامل ایجاد زلزله، خود تابعی از این عامل هستند .
با پیشرفت سریع علم و تكنولوژی و با انجام اولین مسافرت به دور كره زمین و تهیه نقشه اولیه سطح زمین و سواحل قاره ها در قرون پانزدهم و شانزدهم، شباهت بسیار عجیب بین سواحل غربی آفریقا و شرقی آمریكای جنوبی و تطبیق و جفت شدن آنها مطرح شد. در اویل قرن بیستم منشا كوه زایی برای كوه های جوان زمین و تطبیق كوه های جوان در طرف اقیانوس اطلس دلایلی برای حركت قاره ها و نظریه جابجایی آنها عنوان شد و تحقیقات پیرامون آن توسط آلفرد وگز سبب شد كه بالاخره وی نخستین كسی باشد كه توانست موضوع یكی بودن قاره ها را در ابتدا و حركت آنها طی سالیان دراز را مطرح و پیگیری كند. بر این اساس در حدود 200 میلیون سال قبل، قاره ها به هم اتصال داشته و یك قاره واحد بنام پانگه آ(Pangaea)را تشكیل می دادند.
بر اساس نظریه فوق سطح زمین از یك پوسته سخت به ضخامت 70 تا 150 كیلومتر (ضخامت متوسط 100 كیلومتر )تشكیل شده است كه آن را سخت كره (Lithosphere) می نامند . در زیر لیتوسفر در درون زمین یك لایه با حالت خمیری و داغتر و البته ضعیف تری نسبت به لیتوسفر بنام مذاب كره (Asthenosphere) قرار دارد.پوسته زمین در بعضی مناطق جغرافیایی بریده شده و صفحاتی را بوجود آورده است كه این صفحات بی حركت نبوده و روی گوشته خمیری زمین سر می خورند و در نتیجه وضعیت نسبی و مرز بین آنها همواره در حال تغییر است.
این صفحات به دو نوع كلی قاره ای و اقیانوسی تقسیم می شوند كه قاره ها روی پوسته گرانیتی نسبتا سبكی به ضخامت حدود 40 كیلومتر و اقیانوس ها روی پوسته بازالتی متراكم تری به ضخامت تقریبی 7 كیلومتر قرار دارند.حرارت درون زمین از مهمترین عوامل حركت و جا به جایی این صفحات است. ابعاد صفحات اقیانوسی و موقعیت آنها در حال تغییر است و ماده سازنده آنها در حال تجدید . البته لازم به ذكر است كه سرعت ایجاد و گسترش صفحات با مقیاس سانتیمتر در سال اندازه گیری میشود.
حركت هر چند كند صفحات باعث انباشت انرژی در صفحات زمین ساخت میشود و در اثر رها شدن ناگهانی این انرژی و انتشار امواج ارتعاشی در محل برخورد صفحات با همدیگر، در سطح زمین زلزله های ویرانگری رخ می دهد.
اگر این صفحات به هم نزدیك شوند، در محل برخوردشان موجب كوه زایی می شوند مثل حركت صفحات ایران و عربستان به طرف هم كه در محل برخوردشان سلسله جبال زاگرس را بوجود آورده اند . ولی اگر این صفحات از هم دور شوند باعث ایجاد شكاف می شوند به عنوان نمونه شكاف وسط اقیانوس اطلس از این نوع است. صفحات اقیانوسی و قاره ای تفاوت های عمده ای با هم دارند از جمله اینكه صفحات اقیانوسی در محل برخورد در بعضی مناطق در زیر همدیگر فرو رفته و صفحه زیرین وارد لایه مذاب زمین شده و بعدا به مرور خود هم ذوب میشود و این صفحات در حاشیه شیارهای بر آمده با نوار های بزرگ آتشفشانی موسوم به پشته اقیانوسی كه از كف اقیانوس ها عبور می كنند ایجاد می شوند، اما بر خلاف این صفحات، صفحات قاره ای در پشته تشكیل نمی شوند و در گوشته هم فرو نمی روند . تفاوت دیگر این دو نوع صفحه از نظر سن، جنس و تركیب شیمیایی است .
سن قاره ها نسبت به صفحات سازنده كف اقیانوس ها بسیار زیادتر بوده و در حدود یك میلیارد سال بیشتر است در حالی كه سن صفحات اقیانوسی از 200 میلیون سال تجاوز نمی كند. قاره ها همچون چوب پنبه روی آب به طور سرگردان در حركتند و این حركت تابع سیالی است كه آنها را با خود می كشاند و مثل همان چوب پنبه هیچگاه در سیال (گوشته مذاب زمین)فرو نمی روند.
در نظریه زمین ساخت صفحه ای یا تكتونیك صفحه ای، كره زمین به هفت صفحه اصلی تقسیم شده است :1- صفحه آفریقا 2- صفحه اوراسیا (ورازی) 3- صفحه اقیانوس هند 4- صفحه اقیانوس آرام 5- صفحه قطب جنوب 6- صفحه آمریكا 7- صفحه نازكا. در این نظریه، قاره ها نقش خاصی را بر عهده دارند. قاره ها همراه با صفحاتی كه روی آنها قرار دارند از هم جدا می شوند، تغییر مكان می دهند ولی هیچگاه در گوشته فرو نمی روند. وقتی دو قاره بهم نزدیك شوند و بهم برخورد كنند در محل برخورد، انسداد و جوش خوردگی بوجود می آید. مثلا وقتی هندوستان از آفریقا جدا شد به صورت قطعه از آفریقا به طرف شمال به حركت در آمد و در حدود 40 میلیون سال قبل به آسیا برخورد، عظیم ترین رشته كوه جهان یعنی رشته كوه تبت - هیمالیا بوجود آمد . در نتیجه آسیا به شكل جدید در آمد زیرا هند به قاره آسیا جوش خورد و زایده مثلثی جنوب آسیا تشكیل شد. امروزه از این برخورد اثری بر جای مانده كه رودخانه یالونگ تسانگپو (Yalong Tsangpo )در نزدیكی آن جریان دارد و می توان آن را محل التیام و جوش خوردگی دانست. اصولا در محل این جوش خوردگی ها ،گسل های فراوانی وجود دارد كه بعضا زلزله های بسیار شدیدی در آنها رخ می دهد . البته باید دانست كه واقعه برخورد هند به آسیا منحصر به فرد نیست، تمام قاره آسیا از قطعاتی درست شده است كه تدریجا و طی مراحلی به آن چسبیده اند. ایران هم قطعه ای از اَبَر قاره گندوانا به شمار می رفته و احتمالا طی دوره كربونیفر یا تریاس به آسیا چسبیده است. البته قاره های اروپا و آفریقا نیز بارها به هم برخورد كردهاند و از آخرین برخورد آنها كوه های آلپ تشكیل شده است. زمین شناسان پیش بینی می كنند كه برخورد بعدی لااقل در 20 میلیون سال آینده اتفاق خواهد افتاد و مدیترانه را از بین خواهد برد . از تمام این برخورد ها آثار التیام و جوش خوردگی به جای مانده است.
با وجود شناخت عوامل اصلی ایجاد زلزله ها در جهان ، هنوز روش یا برنامه خاصی برای پیش بینی زمان دقیق وقوع زلزله ها كه می تواند تا حدود بسیار زیادی به كاهش تلفات وخسارات جانی و مالی ناشی از آن كمك كند، وجود ندارد . بنابراین مهمترین كاری كه در مواجهه با زلزله ها می توان انجام داد این است كه تا حد امكان كاری كنیم كه میزان تلفات و خسارات مالی و جانی ناشی از آن به حداقل مقدار خود برسد زیرا به هیچ وجه نمی توان مانع از وقوع زلزله شد كه صد البته در این میان كاهش تلفات جانی در اولویت قرار دارد . از جمله مهمترین این اقدامات رعایت اصول صحیح مهندسی در امر ساختمان سازی و اجرای تمام مراحل ساخت و ساز از ابتدای امر تا پایان كار اجرایی بر اساس قوانین و ضوابط ملی و بین المللی موجود در این زمینه است. چیزی كه متاسفانه امروزه در بسیاری از موارد بدلیل ندانم كاری و سهل انگاری عمدی یا سهوی مسئولان و ناظران امر آن طوری كه باید صورت نمیگیرد. كاری كه به جرات می توان گفت كه مردمان سرزمین آفتاب تابان و خیلی از كشورهای دیگر دنیا با برنامه ریزی مدون و منطقی و با اختصاص دادن بودجه لازم، به این مهم دست یافته اند. این كشورها با بكارگیری روش های صحیح و اصولی ساختمان سازی ،آموزش دادن و آشنا كردن مردم با راهكارهای مواجهه با زلزله و كارهای دیگر از این دست توانسته اند فرهنگ زلزله را در میان مردمان خود به خوبی جا بیندازند. به عنوان مثال در یكی از شهرهای ژاپن زلزله حدودا 7 ریشتری یك نفر كشته داشته است در حالی كه در زلزله بم ما 30 هزار كشته داشتیم كه این مثال خود گویای همه ناگفته ها در مورد ساخت و ساز غیر اصولی در كشورمان است.
پی نوشت
۱ - مقیاس ریشتر معرف انرژی آزاد شده توسط یك زلزله است.مثلا انرژی زلزله ای به بزرگی 5/8 ریشتر معادل انرژی آزاد شده از انفجار 30 میلیون تن TNT است. زلزله با بزرگی 2 ریشتر معمولاً كوچكترین زلزله ای است كه توسط انسان حس میشود. بزرگی ریشتر با دامنه موج زلزله ثبت شده توسط لرزه نگار به صورت لگاریتمی تغییر می كند ، یعنی ازدیاد بزرگی ریشتر به اندازه یك واحد متناظر با 10 برابر شدن دامنه موج و تقریبا 31 برابرشدن مقدار انرژی رها شده بوسیله زلزله است.
۲ - گسل معرف صفحه ای است كه حركات زمین در طول آن رخ می دهد و مبدا حركت زمین در یك زلزله از آن ناشی میشود .

تخلیه ناگهانی فشارهای متمرکز شده در زیر پوسته زمین برای ایجاد تعادل در یک مکان مشخص ، ممکن است سبب شکستگی پوسته زمین شود و امواج ناشی از این انفجار درونی و شکستگی پوسته زمین ، در بخش بالایی این گونه نقاط لرزش ها و تکانهای شدیدی به وجود آورد . به نسبت اندازه انرژی تخلیه شده ، در بخشهای روی زمین و هر آنچه که بر آن بنا شده باشد ، ویرانی روی خواهد داد . از این رو ، در نقاطی که قبلا پوسته زمین دچار شکستگی شده است (گسل های قدیمی ) ، این امکان وجود دارد که پوسته زمین یک دست نیست و از تعدادی صفحات به هم پیوسته تشکیل شده است. در محل اتصال این قطعات نیز معمولا لرزش هایی به وقوع می پیوندد. به طوری که امروزه توانسته اند ،کمربندهای زلزله خیز جهان را در مقیاس قاره ای مشخص کنند. و از آن جا که در این محل ها امکان خروج مواد مذاب درون زمین بیشتر است ، نوعی قرابت بین کمربند زلزله خیز و کمربند آتشفشان های روی کره زمین به وجود آمده است.در مقیاس های کوچک تر،رشته کوه های اصلی در هر منطقه می توانند ،مؤید وجود شکستگی در بخش زیرین ان ها باشند EXrozblog.comEXتخلیه ناگهانی فشارهای متمرکز شده در زیر پوسته زمین برای ایجاد تعادل در یک مکان مشخص ، ممکن است سبب شکستگی پوسته زمین شود و امواج ناشی از این انفجار درونی و شکستگی پوسته زمین ، در بخش بالایی این گونه نقاط لرزش ها و تکانهای شدیدی به وجود آورد . به نسبت اندازه انرژی تخلیه شده ، در بخشهای روی زمین و هر آنچه که بر آن بنا شده باشد ، ویرانی روی خواهد داد . از این رو ، در نقاطی که قبلا پوسته زمین دچار شکستگی شده است (گسل های قدیمی ) ، این امکان وجود دارد که پوسته زمین یک دست نیست و از تعدادی صفحات به هم پیوسته تشکیل شده است. در محل اتصال این قطعات نیز معمولا لرزش هایی به وقوع می پیوندد. به طوری که امروزه توانسته اند ،کمربندهای زلزله خیز جهان را در مقیاس قاره ای مشخص کنند. و از آن جا که در این محل ها امکان خروج مواد مذاب درون زمین بیشتر است ، نوعی قرابت بین کمربند زلزله خیز و کمربند آتشفشان های روی کره زمین به وجود آمده است.در مقیاس های کوچک تر،رشته کوه های اصلی در هر منطقه می توانند ،مؤید وجود شکستگی در بخش زیرین ان ها باشند

تخلیه ناگهانی فشارهای متمرکز شده در زیر پوسته زمین برای ایجاد تعادل در یک مکان مشخص ، ممکن است سبب شکستگی پوسته زمین شود و امواج ناشی از این انفجار درونی و شکستگی پوسته زمین ، در بخش بالایی این گونه نقاط لرزش ها و تکانهای شدیدی به وجود آورد . به نسبت اندازه انرژی تخلیه شده ، در بخشهای روی زمین و هر آنچه که بر آن بنا شده باشد ، ویرانی روی خواهد داد . از این رو ، در نقاطی که قبلا پوسته زمین دچار شکستگی شده است (گسل های قدیمی ) ، این امکان وجود دارد که پوسته زمین یک دست نیست و از تعدادی صفحات به هم پیوسته تشکیل شده است. در محل اتصال این قطعات نیز معمولا لرزش هایی به وقوع می پیوندد. به طوری که امروزه توانسته اند ،کمربندهای زلزله خیز جهان را در مقیاس قاره ای مشخص کنند. و از آن جا که در این محل ها امکان خروج مواد مذاب درون زمین بیشتر است ، نوعی قرابت بین کمربند زلزله خیز و کمربند آتشفشان های روی کره زمین به وجود آمده است.در مقیاس های کوچک تر،رشته کوه های اصلی در هر منطقه می توانند ،مؤید وجود شکستگی در بخش زیرین ان ها باشند . براساس نظریۀ (تکتونیک صفحه ای)، به وجود آمدن کوهها از برخورد لبه های دو صفحه از صفحات پوستۀ زمین ناشی است. و بازهم در مقیاسی کوچک تر، در هر منطقه از زمین می توان انتظار وجود گسل ، شکستگی یا درز را در پوستۀ زمین داشته باشیم که در اعماق متفاوت به وجود آمده اند ، مگر آن که مطالعات علمی معتبر خلاف آن را ثابت کرده باشند .بنابراین در همه جای کره زمین ، امکان وقوع زلزله وجود دارد ، اما این امکان در محل شکستگی ها و گسل های موجود بیشتر است . بر این مبنا اگر بخواهیم انتشار جغرافیایی زلزله ها را در دنیا به طور مشخص بیان کنیم ، به این ترتیب خواهد بود :
1 – کمربند اطراف اقیانوس آرام که 80 درصد از انرژی آزاد شده و 68 درصد از زلزله های دنیا در این کمربند مشاهده می شوند . این کمربند بر دایره آتش یا محل وقوع آتشفشان های فعال و نیمه فعال دنیا تطبیق دارد ./ 2 – منطقه بین مدیترانه تا جزایر ساندی در اقیانوس آرام که 21 درصد زمین لرزه های جهان در آن به وقوع می پیوندد ./ 3 – سایر مناطق شامل اقیانوس منجمد شمالی ، اقیانوس اطلس ، اقیانوس هند غربی و آفریقای شرقی که 11 درصد زمین لرزه ها را بروز می دهد .
اندازه گیری زلزله :برای اندازه گیری دقیق یک زلزله از دو کمیت ( بزرگی ) و( شدت ) استفاده می کنند .از سال 1890 ، زلزله نگارهایی در جهان وجود داشته اند که نسبت به پیشرفت علوم فناوری زمان خود می توانستند ، نسبت به وقوع و بزرگی یک زلزله واکنش نشان دهند . اما تا سال 1930 که چارلزاف . ریشتر ، زمین شناس کالیفرنیایی ، موضوع بزرگی زلزله را مطرح نکرده بود ، مسأله تعیین بزرگی زمین لرزه بدون حل باقی بود . مبانی ایده ریشتر بسیار ساده بود . او توانست ، با اندازه گیری فاصله میان کانون یک زلزله و دستگاه زلزله نگار و ابعاد منحنی های ثبت شده روی آن ، بر اساس یک ریشتر از تجربه های بدست آمده تا آن زمان ، زلزله ای را در کالیفرنیا اندازه گیری کند .انرژی زلزله ای که بزرگی آن پنج باشد ، تقریبا معادل انرژی بمب اتمی است که در هیروشیمای عمل کرد . اما باید بدانیم که اندازه گیری بزرگی یک زلزله ، روش تعیین شدت را کامل می کند ، در حالی که بیشتر اوقات ، شدت را بزرگی اشتباه می گیرند ؛ یعنی مقیاس مرکالی را با مقیاس ریشتر مخلوط می کنند . هر قدر لرزش زمین شدیدتر باشد ، خسارت ناشی از آن بیشتر خواهد بود . بنابراین ، اگر چه بین بزرگی و شدت رابطه ای وجود دارد ، اما این رابطه روشن و مشخص نیست .
امواج تولید شده در یک زلزله :یک زلزله سه نوع موج تولید می کند که عبارت اند از : امواج اولیه یا تراکمی که به آنها امواج "p" گویند . امواج ثانوی یا مارپیچی که به آنها امواج "s" گویند .و بالاخره امواج طولی که به آنها امواج "L" گویند . امواج L امواجی هستند که در پوسته زمین منتشر می شوند . بنابراین نسبت به امواج P وS که از درون زمین عبور می کنند ، مسیر شان کوتاهتر است . سرعت امواج P وS با افزایش عمق زیادتر می شود . یعنی هر چه به سطح نزدیکتر می شوند ، از سرعت شان کاسته می شود . علت آن نیز مشخص است ؛ انرژی آنها به وسیله لایه های گوناگون زیر زمین مستهلک می شود . به طوری که تنها 10 درصد از انرژی ساطح شده در یک زلزله ، به صورت انرژی لرزشی که به نوعی بیانگر شدت زلزله است ، در سطح منطقه ای که زلزله رخ داده است ، نمایان می شود .
هم چنین برای وقوع زلزله احتمالاتی وجود دارد.نسبت زلزله در پاییز و زمستان به بهار و تابستان 4 به 3 است در حقیقیت در پاییز و زمستان باید بیشتر از بهار و تابستان در انتظار لرزش زمین بود.هنگام حضیض ، یعنی موقعی که ماه بیش از همیشه به زمین نزدیک است ، احتمال وقوع زلزله بیشتر است . هنگامی که ماه روی سطح نصف النهار محل مورد نظر باشد ، تکانهای زمین لرزه فراوان تر و شدید تر هستند و سرانجام بین زمین لرزه و باد ، بارش و تغییرات فشار رابطه ای وجود دارد . باد های شدید پس از بارش های بزرگ یا بالا و پایین رفتن ناگهانی فشار ، موجب کم شدن فشار روی چین خوردگی و گسل ها می شوند . فشار باد و فزونی کشند ها بر حسب وضع ماه ، در به وقوع پیوستن زمین لرزه مؤثرند .

برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتداازآن تعریف مناسب ونسبتاً جامعی داشته باشیم ، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب ازآن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود.
مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیــــــانگر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .

اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل وخرافات قرارگرفته ،ولی هنوز در جوامع ومردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.

EXrozblog.comEX

درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف u200du200du200du200d « زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است ، آورده ومی نویسید :

« زمین لرزه ، لرزش وجنبش شدید ویا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی واحداث چین خوردگی وفشار یادر اثر انفجارهــای آتشفشانی بوقوع می رسد .»

در فرهنگ جغرافیا تالیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیائی تالیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:

«جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است واغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است واحتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است . موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد ودر یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند . وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین وساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند .بالاترین زیان ناشی اززلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالاوپائین است نیست امـــــــــا در مکانــــهائی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود .زلزله ای که که در نزدیک یازیردریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدیدآبها شده وبعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر ومرگ ومیرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند ، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدهاتکانهای کوچک ثبت می شوند .»

درفرهنگ گیتا شناسی تالیف عباس جعفری آمده است:

«جنبش سریع ومحسوسی که درنتیجه جابجائی ویا جایگیری تخته سنگهای زیر پوسته زمین پدید می آید،در نتیجه این جنبش یـــــــک سری لرزش های موجی شکل پدید می آیدوگاه تغییرات ارتفاعی پوسته زمین راباعث می گرددواغلب ضایعات وزیان های جانی وفراوانی ازخود برجا میگذارد.زمین لرزه بیشتر مخصوص نواحی آتشفشانی بوده وگاه باخروش وفوران کوههای آتشفشانی همراه می گرددودرحالات شدیدشکستهاوبریدگیهای مهم ومشخص درروی پوسته زمین از خــودبجـــــای میگذارد.غالب زمین لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است .در مرکز وقوع زمین لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمانهاوتأسیسات واقع دراین منطقه را با نوسان های شدید به عقب و جـــــلوومی برد و حد اکثر خسارت و زیان در محلی که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمین می رسندوارد می سازد.....»

محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائة می دهد:

«زمین لرزه عبارت است ازحرکات ولرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و ازآنجا درتمام جهات منتشر می شوند.»

در کتاب فیزیکال جئوگرافی1 آمده است:

«زلزله یکسری ازتکانها ولرزشهای ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود.تکانها ولرزشهای سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد.»

در فرهنگ آکسفورد آمده است:

«حرکات ناگهانی وشدید سطح زمین.»

از تعاریف ذکر شده در فوق ومنابع دیگر می توان برداشت زیر را نمود:

«زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهانی سطخ زمین ناشی از شکسته شدن سنگهای پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارتهاوزیانهای فراوان می شود.»

زلزله از یکطرف موجب شکسته شدن و جابجائی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجائی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود ، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.

زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یکطرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود

مقدمه :

ويرايش دوم آيين نامه 2800 در آذرماه 78 ارائه گرديده است . بعد از انتشار اين ويرايش افراد متخصص و صاحبنظران زيادي در اين مورد اضهار نظر كرده اند . موارد بسياري اشاره شده و نكات زيادي نيز به نقد و بررسي گذاشته شده است . يكي از موارد موجود كه متاسفانه در آيين نامه به درستي بيان نگرديده و كاربران آيين نامه را گمراه مي كند بحث سطوح عملكرد و ملزومات آن است . در اين مقاله سعي بر آن شده تا با بيان چند نكته به روشن تر شدن موضوع پرداخته تا مهندسان طراح با ديد بازتري از آيين نامه استفاده كنند .

EXrozblog.comEXآنچنانكه مي دانيم برآورد يا پيش بيني نيروي وارد بر سازه از سوي زمين در هنگام زلزله كه به واقع به طور يك تغيير مكان ناگهاني و با سرعت زياد به سازه اعمال مي شود و اثر آن بر سازه به صورت يك نيروي ماند يا انرسي پديدار مي شود ، به بررسي ميزان خطر هر زلزله يا احتمال وقوع آن در يك بازه زماني خاص و نيز ميزان خطر پذيري سازه دارد. بر اين اساس با تعريف سطوح مختلف خطر و يا احتمال وقوع زمين لرزه مشخص مي شود . سپس با بيان انتظار ما از عملكرد يك سازه در هنگام وقوع زمين لرزه و نيز بعد از آن ، سطوح عملكرد و پيش بيني ما از رفتار سازه نمايان شده ، مباني طرح و محاسبه نيروي زلزله منتج خواهد گرديد.

حال در اينجا به ذكر چند تعريف و سپس توضيح آنها خواهيم پرداخت :

1- سطوح خطر زلزله ( SEISMIC HAZRAD ) :

الف ) سطح خطر 1 ( آيين نامه 2800 ) يعني زلزله اي با خطر ( يا احتمال وقوع ) 10% در 50 سال ( MPE)

( دوره 475 ساله )

ب ) سطح خطر 2 يعني زلزله اي با خطر ( يا احتمال وقوع ) 2% در 50 سال (MCE) ( دوره 2500 ساله )

روش محاسبه دوره بازگشت با احتساب درصد احتمال وقوع :

475 سال دوره بازگشت زلزله در طول 50 سال عمر سازه 10%=1 – e^(50/T) T = 475 : با احتمال وقوع زلزله احتمال وقوع در طول 50 سال 1/475=0.0021( APE) 50*0.0021=0.105 كه با تقريب برابر 10% مي باشد .

آنچنانكه مشخص شده فرض آيين نامه براي طراحي ايمن و اقتصادي سازها زلزله اي با دوره بازگشت 475 ( 500 سال ) و احتمال وقوع 10% در عمر مفيد سازه (50 سال ) است .

2- سطوح عملكرد ( PERFOMANCE ) :

اين سطوح عبارتند از :

2-1: خدمات رساني بي وقفه ( Operational (O) ) : بدون وقفه در بهره برداري از ساختمان و تنها ايجاد خرابي هاي جزئي .

2-2 : قابليت استفاده بي وقفه ( Immediate Occupancy (IO) ) : ايجاد خرابي جزئي اما با حفظ قابليت بهره برداري .

2-3 : ايمني جاني ( Life Safety (LS) ) : خسارتهاي جاني وجود نداشته اما اعضاي سازه اي آسيب مي بيند .

2-4 : آستانه فروريزش ( Collapse Prevention (CP) ) : خرابي گسترده ساختمان ؛ ولي بدون فروريختن كلي ، خسارت جاني ممكن است وجود داشته باشد .

فرضيه آيين نامه 2800 براي محاسبه نيرو ( خطر ) زلزله ، سطح خطر زلزله 1 ( 10% در 50 سال ) و همچنين سطح عملكرد سازه ها سه دستهً IO براي سازهاي با اهميت زياد ، LS براي سازه هايي با اهميت متوسط و CP براي سازه اي با اهميت كم مي باشد.

با اين احتمال و براي زلزله اي با دوره بازگشت 475 سال و سطح عملكرد LS شتاب براي مناطق مختلف از 0.35g تا 0.2g در نظر گرفته شده است .

آيين نامه 2800 براي افزايش سطح عملكرد سازه اي با اميت زياد به IO و يا كاهش آن براي سازه اي با اهميت كم ، ضريبي به نام ضريب اهميت تعريف كرده است كه به ترتيب برابر 1.2 و 0.8 مي باشد كه به عنوان مثال براي سازه هايي با اهميت زياد با ضرب اين عدد در A و افزايش 20% آن ، به عبارتي كارايي اين دسته از ساختمانها را بالاتر برده به طوري كه در زلزله هايي كه سازه هاي متوسط آسيب سازه اي مي بينند اين دسته از سازه ها تا حدي كمتر آسيب ديده و تا حدي عملكرد خود را حفظ كنند و يا به بياني ديگر در زلزله هاي بزرگتري (1.2A ) آسيب سازه اي ببينند.

در اينجا ذكر يك مطلب مهم جلوه مي كند :

در ايين نامه 2800 ذكر شده كه در مناطق با خطر نسبي زياد و خيلي زياد براي سازه هاي ضروري از دسته ابنيه با اهميت زياد بايد از سيستمهاي ويژه با شكل پذيري زياد استفاده كرد و در ادامه ظرايب رفتار اين نوع سازه ها را اغلب بين 20% تا 50% بيشتر از ضريب رفتار سازهاي معمولي و متوسط معرفي مي كند.

الف : هدف از اجبار در اين مبحث تعيين شكل پذيري بالا براي استهلاك بيشتر و پايداري بالاتر در برابر زلزله هاي بزرگتر بوده است تا چنانچه آنچه كه اتفاق مي افتد بيشتر از محاسبات ما شود از خرابي و تلفات و خسارات بالا جلوگيري شود و همچنين رفتار سازه در طول يك زلزله مخرب و غير قابل پيش بيني مطلوب بوده ، در صورت عدم عملكرد برخي قسمتها ، سازه با شكل پذيري بالا باز هم مانع از خرابي زود هنگام سازه مي شود ؛ ولي با برداشت غلط از ضريب رفتار اين قبيل سازه ها ما با كاهش نيروي زلزله مواجه هستيم C=AB/R . نتيجتا نيروي زلزله طرح يك سازه مشابه با درجه اهميت زياد ، كمتر از همان سازه با درجه اهميت متوسط و يا حتي كم خواهد شد و ما با افزايش R به سازه القا كرده ايم كه تنها 1/R نيروي زلزله را با مقاومت و سختي جذب كرده ( تحليل و طراحي ابعاد بر مبناي اي نيرو انجام مي گيرد! ) و (R-1)/R نيروي زلزله را با شكل پذيري و اضافه مقاومت و در حقيقت با تشكيل مفاصل پلاستيك متعدد و تغيير مكانهاي غير خطي بزرگ مستهلك كند .

در واقع نيروي زلزله دو سازه يكسان با شكل پذيري هاي متفاوت تقريبا با هم برابر است ولي در يك سازه شكل پذير اكثر نيرو با شكل پذيري و رفتار غير خطي مستهلك شده و در سازه ديگر با سختي ، مقاومت در برابر زلزله صورت مي پذيرد . به طور مثال براي يك سازه با R=10 تنها 10% نيروي زلزله براي تحليل و طراحي ابعاد مقاطع اعضاي سازه اي منظور مي شود و فرض بعدي بر اين قرار مي گيرد كه با رعايت موارد و شرايط شكل پذيري ، سازه خواهد توانست ( يا بايد بتواند ) 90% نيروي زلزله را مستهلك كند! اين عمل در يك سازه با سطوح عملكرد بالاتر از ايمني جاني ( LS ) مغاير بوده و ضوابط شكل پذيري و كنترولها ي تغيير مكانها نيز اغلب نا كافي و ناكارآمد مي نمايد ، چنانچه به طور مثال در يك سازه بيمارستاني كه جدا از مسئله تلفات بالا عملا سازه نيروي زلزله را با تغيير شكل و مكانيزم شدن بسياري از اعضا متحمل شده است ، نمي توان عملكرد بي وقفه را انتضار داشت .

ب : آيين نامه 2800 براي جبران اين نقيصه با استفاده از ضريب اهميت 1.2 براي سازه هايي با اهميت زياد سعي بر اين داشته است تا سطوح عملكرد اين سازه ها را تا سطح IO بالا برده و يا به عبارتي با افزايش نيروي زلزله و يا كاهش 20 درصدي R توان سازه را در مقابله با زلزله بالا ببرد .

حال در اينجا بايد اشاره كرد كه دسته بندي سطوح عملكرد برخي مراكز و سازه ها كه در آيين نامه 2800 از آنها به عنوان بناهاي ضروري نام برده شده است و اهميت آنها نه فقط به علت تلفات جاني بالا بوده كه با بالا بردن نيروي زلزله آن از خرابي سريع و آسانتر آن جلوگيري كنيم ، بلكه اين مراكز بايد از حادثه تبديل به پايگاهاي امداد و نجات شوند .

از اين رو ، اين دسته از سازه ها با مراكز تجمع مردم در هنگام زلزله تخليه شده و ارزش كاربري خود را از دست مي دهند متفاوت هستند ، لذا بايد سطوح عملكرد اين سازه ها تا سطح خدمات رساني بي وقفه Operational (O) بالا برده شود . براي اين منظور پيشنهاد مي گردد يك ضريب ضرورت ( از 1.1 تا 1.2 ) علاوه بر ضريب اهميت سازه هايي با درجه اهميت زياد در نظر گرفته شود تا از ميزان خرابي اعضاي سازه اي و غير سازه اي كاسته شده قابليت بهربرداري بي وقفه از اين مركز ميسر شود.

به روش ديگر در اين سازه ها بايد قيد لازم استفاده از سازه هايي با شكل پذيري بالا ، تنها در روابط شكل پذيري لحاظ گردد و براي منظور نمودن هر دو اثر ضريب ضرورت ، از افزايش مقدار R از مثلا متوسط به ويژه صرفه نظر شود .

شكل پذيري و ظوابط طراحي قابهاي متشكل از تيرهاي لانه زنبوري از ديدگاه مقاومت در برابر زلزله:

قابهاي متشكل از تير هاي لانه زنبوري به طور گسترده و روز افزون (غالبا توام با سيستم مهار بندي متقرب المحور ) در صنايع ساختماني كشورمان مورد استفاده قرار داده مي شوند . خصوصيات هندسي تيرهاي لانه زنبوري به نحوي است كه تحت اثر تغييرات لنگر خمشي ، تغيير شكلهاي (اصطلاحا ) ثانوي برشي ، كه اغلب قابل ملاحظه اند به وقوع پيوسته تغيير مكان جانبي سازه تحت اثر اعمال نيروهاي جانبي ناشي از زلزله در جهت عدم اطمينان مي گردد. اثرات اين تغيير شكلها ، در تير هاي لانه زنبوري در مقايسه با تيرهاي داراي جان توپر با سختي خمشي معادل ، منجر به بروز تغيير مكان جانبي بيشتر و نتيجتا افزايش اثر بار p ، به ويژه در حيطه رفتار ماوراء الاستيك در اين قابه مي گردد . بروز تمركز تنش و شدت زياد حوضه تنشي در گوشه سوراخها ، ملاحظاتي را در طراحي اين تيرها در مقابل اثرات ناشي از پديده خستگي كم تواتر در اثر وقوع زلزله ، ايجاب مي نمايد . گونه هاي مختلف گسيختگي تيرهاي لانه زنبوري ، شامل انحنا ء مختلف كمانش كلي و موضعي و كمانيسم محتمل پلاستيك و شكست مي باشد . باتوجه به آنكه شكل پذيري و توانايي جذب انرژي ، تابع ميزان قابليت رفتار عضو سازه اي در حيطه پاسخ غير خطي ماوراء الاستيك بوده و معيارهاي مناسبي از ديدگاه ظرفيت مقاومت و كيفيت رفتار در مقابل نيروهاي ناشي از زلزله شديد تلقي مي گردند . ضرورت تدوين ظوابط منطقي جهت ايجاد امكانات رفتار شكل پذير در قابهاي متشكل از تيرهاي لانه زنبوري محرز مي گردد . بر اساس مطالعات آناليتيك عددي و آزمايشگاهي رفتار خميري و حدي اين تيرها مورد بررسي قرار داده شده نكاتي در مورد مقولاتي از قبيل اثرات تمركز تنش ، تنش هاي پس ماند بروز پلاستيسيته موضعي و گسترده ، مكانيسمهاي گسيختگي پلاستيك مورد بحث قرار داده شده است و رفتار غير خطي تير لانه زنبوري از نظر عملكرد غير خطي مصالح ، با در نظر گرفتن اثرات سخت شدگي جنبشي به روش اجزاء محدود مطالعه شده و با ملحوظ داشتن اثرات گسترش ترك در گوشه سوراخها در كاهش ضرفيت باربري حد نهايي تير ، رفتار غير خطي تير به صورت روابط بار تغيير مكان و لنگر و تغيير زاويه ارائه گرديده است كه با نتايج حاصل از آزمايش مطابقت داشته است . همچنين از طريق طرح ريزي آزمايشهاي ويژه رفتار غير خطي اجزا تشكيل دهنده تير لانه زنبوري مطالعه آزمايشگاهي چندي بر تيرهاي لانه زنبوري اصلاح شده به منظور بهبود رفتار خميري و افزايش شكل پذيري گزارش شده است . تحقيقات جاري شامل بررسي آزمايشگاهي رفتار قابهاي متشكل از تيرهاي لانه زنبوري از ديدگاه شكل پذيري همچنين مطالعه پديده كمانش جانبي – پيچشي چون در دست انجام است تا بدست آمدن نتايج مطالعات جامعتر از ديدگاه رفتار لرزه اي توصيه هاي ذيل را مي توان به عنوان الگوي اوليه جهت تدوين ضوابط طراحي سازهاي فولادي متشكل از تيرهاي لانه زنبوري مقاوم در مقابل زلزله ( يا بدون سيستم هاي مهار بندي ) به عنوان مكمل ضوابط طراحي تيرهاي لانه زنبوري تلقي نمود

EXrozblog.comEX1- اثرات تغيير شكلهاي برشي ثانويه تير لانه زنبوري ( و ستونهاي تسمه دار) در تحليل ملحوظ گردد.

2- تحليل با در نظر گرفتن نيروي p انجام شود.

3- تحليل با در نظر گرفتن اثرات ناشي از انعطاف پذيري اتصالات مربوطه انجام شود.

4- تا انجام تحقيقات گسترده تر به منظور كاهش تغيير مكان جانبي سيستم مقاوم حتي المقدور از سيستم قاب فضا كار متشكل از تيرهاي لانه زنبوري بدون استفاده از سيستم مهاربندي مختلط اجتناب گردد.

5 – در كليه اجزاء تير خواص مقاطع فشرده رعايت گردد.

6- طول عضو لانه زنبوري به نحوي اختيار گردد كه مقاومت پلاستيك مقطع از نظر كنترول طرح با ايمنس مكفي بر سيلان برشي پيشي گيرد و به طور كلي مكانيسم پلاستيك خمشي يا شبه ويرنديلي مقدم بر ساير گونه هاي گسيختگي صورت پذيرد و تا ميزان قابل ملاحظه اي از تغيير شكل از بروز گونه هاي گسيختگي ممانعت به عمل آيد.

7 – از سخت كننده هاي جان در پانل هاي انتهايي استفاده شود و محاسبات با در نظر گرفتن اثر سخت شدگي جان انجام گردد.

8- براي ممانعت از بروز گسيختگي تردگونه و همچنين بروز كمانش موضعي در گوشه بازشوها و بهبود رفتار تحت اثر پديده خستگي كم تواتر قوسي به مشخصات ارائه شده در ضميمه الف مبحث دهم مقررات ملي ساختماني ايران در گوشه بازشوها اجرا گردد.

9 – از جوش با نفوذ كامل استفاده گردد.

10 – به منظور جلوگيري از كمانش جانبي-پيچشي مقاطع T ، تا فاصله 4/1 طول دهانه از اتصال تير به ستون قيود جانبي به فواصلي برابر با بعد به پانل و از آن به بعد فواصل متناسب براي تيرهاي شكل پذير در نظر گرفته شود.

11 – از تقويتهاي مناسب جان براي جلوگيري از كمانش تحت اثر بار متمركز و برش زياد استفاده گردد.

12- از تقويتهاي مناسب جان براي افزايش ظرفيت چرخشي لوله هاي مقاطع T در مكانيسم شعبه ويرنديلي در پانلهاي بحراني استفاده گردد.

13 – تا انجام تحقيقات گسترده تر ، تحت بارهاي دوره اي و مطالعه رفتار هيستريك ، سيستم هاي قاب فضا كار متشكل از تيرهاي لانه زنبوري ، توام با سيستمهاي مهاربندي (مختلط) به عنوان قاب فضا كار لنگر گير معمولي (بدون قابليت عملكرد و شكل پذير ويژه ) و با ضريب رفتار مناسب با آن بكار گرفته شود.

14- حداكثر ارتفاع سيستم هاي مختلط توام با قاب معمولي متشكل از تيرهاي لانه زنبوري به 50 متر محدود گردد.

15 – استفاده از تيرهاي لانه زنبوري به عنوان عضو تير واسط در قابهاي مهاربندي شده با سيستم مهاربندي واگرا مجاز نمي باشد.

16 – فولاد مورد استفاده بايد از نوع شكل پذير ، با مقاومت مناسب در مقابل گسيختگي سريع و با دماي انتقال پايين باشد.

17 – حداكثر مقاومت سيلان فولاد مورد مصرف 3600 kg/cm2 محدود گردد.

18 – نوع سطوح برشي حاصل از ماشين و برش اتوماتيك شعله اي با كيفيت خوب قابل قبول مي باشد ولي سطوح برشي حاصل از برش شعله اي دستي بايد پرداخت داده شود.

19 – حداكثر رواداري مجاز از نظر عدم هم امتداد بودن و دو نيمه جوش شده تير كه بر حسب نسبت اندازه نابجايي اوليه در وسط ارتفاع اعضاء قائم جان به ارتفاع كل جان تعريف مي شود.

20 – حتي المقدور طراحي اين تيرها به صورت مركب (مختلط) با عملكرد توام با بتن كف انجام شود. اتصالات موسوم به خورجيني قبل از آنكه بتوان در مورد نحوه عملكرد اتصالات موسوم به خورجيني از ديدگاه رابطه بين لنگر و چرخش اتصال و همچنين شكل پذيري اتصال و در نتيجه ميزان مطلوب بودن اين اتصالات به عنوان اتصالات قابهاي فضايي شكل پذير يا بدون مهار بندي اضهار نظر قطعي نموده ، لازمست تحقيقات دامنه داري در مورد رفتار استاتيكي و ديناميكي اينگونه اتصالات انجام شود.

مطالعاتي كه در حيطه الاستيك روي رفتار تيرهاي خورجيني انجام گرفته حاكي از آن است كه ميزان گيرداري اين اتصالات را مي توان در جهات تيرهاي خورجيني با استفاده از ورقهاي اتصال كه در بالا و پايين به بال تيرهاي خورجيني و به ستون و در عين حال به كناره نبشي هاي اتصال فوقاني و تحتاني جوش شده اند ، بهبود بخشيد و تمايل به پيچش ناشي از برون محوري را در ناحيه اتصال خنثي نمود و در عين حال از نظر ميزان تمركز تنش نيز شرايطي مناسبي را ايجاد كرد استفاده از لچكي هايي جهت جلوگيري از تغيير شكل نبشيهاي اتصال فوقاني و تحتاني نه تنها از نظر ايجاد محدوديت و قيود بيشتر در تغيير مكان جانبي پيچشي تيرهاي خورجيني بلكه از نظر افزايش ميزان گيرداري اتصال تير فرعي به مجموعه نيز خورجيني و ستون نيز موثر مي باشد. در عين حال با توجه به تمايل تيرهاي خورجيني به تغيير مكان جانبي پيچشي به علت برون محوري ، انتضار مي رود تيرچه ها و مصالح مورد استفاده در كف طبقات معولا قادر به جلوگيري از تغيير مكان جانبي-پيچشي تيرهاي خورجيني و بهبود بخشيدن به اين نقطه ضعف ناشي از برون محوري اتصال باشند.

استفاده از ورقهاي فوقاني و تحتاني به نحوه مذكور در سطور فوق در محل اتصال و همچنين استفاده از تسمه هاي متصل كننده تيرهاي خورجيني در فواصلي متناسب در طول دهانه تيرهاي خورجيني از نظر محدود نمودن تغيير شكلهاي جانبي پيچشي تيرها مفيد خواهند بود . استفاده از تيرهاي خورجيني ناودوني و ستونهاي دوبل متشكل از پروفيلهاي ناودوني به نحوي كه جان تير جان تير خورجيني در تماس با جان پروفيل ، ستون باشد به لحاظ كاهش ميزان برون محوري رفتار من حيث المجموع بهتري ، چه از نظر ميزان لنگر قابل انتقال توسط اتصال و چه از نظر نحوه توزيع تنشها و ضرائب تمركز تنش ، در حيطه الاستيك نشان مي دهند . تحقيقات بيشتر در زمينه رفتار ماوراء الاستيك اين اتصالات و رفتار در مقابل بارهاي متناوب دوره اي و تغيير علامت دهنده در حال حاظر در دست انجام مي باشد.

سونامي چيست؟

سونامی از ترکيب دو واژه ژاپنی (harbor= tsu) بندر و (nami= waves) موجها تشکيل شده است بنابراين به گويش ژاپنی موج بندر معنی می دهد. اين پديده در درياهای آزاد يعنی اقيانوسها شکل می گيرد.علت تشکيل آن پائين و بالا رفتن کف اقيانوسها و تشکيل ستونی از آب بسمت بالا می باشد ، که ممکن است در نتيجه هر منشائی از جمله زمين لرزه های با ساز و کار کانونی شيب لغز باشد . بیشتر اين پديده را (tidal waves) يعنی موجهای جز رومدی می گفتند در حالیکه فهميده شد که چنين نيست. سی چس و دريا لرزه (seaquake) ناشی از عبور موج زمين لرزه در آب است ، پديده سونامی تنها در درياهای آزاد و وسيع شکل می گيرد و نخست در عمق زياد بطور مثال5500 متری اقيانوس در نتيجه يک زمين لرزه شيب لغز موجهائی با سرعت 835 کيلومتر بر ساعت (همانند سرعت جت) و با ارتفاع کم نسبت به سطح آب شکل می گيرد و در اين مثال در موقعيت عمق 900 متر سرعتش به 340 کيلومتردر ساعت تنزل ميکند و در عمق 20 متری به 50 کيلومتر در ساعت میرسد . بنابراين ابتدا موجهای با ارتفاع کم وطول موج زياد شکل می گيرد و سپس بسوی ساحل، ارتفاع موج افزايش يافته و از طول موج آن کم می شود موجهای برخاسته با حجم و انرژی بسيار عظيمی از آب با سرعتی در حدود 50 کيلومتر در ساعت به بندرها و سواحل برخورد می کند. متاسفانه،برخی از اساتيد چنين پديده ای را به درياهای بسته و حتی رودخانه ها، نسبت داده اند که آنرا اشتباه در بيان واژه بايدبگذاريم. در گزارشهای زمين لرزهای از ايران همانند زمين لرزه 1008 ميلادی سيراف ، 1890ميلادی تاش- شاهرود و 1945 ميلادی مکران که مربوط به سواحل خليج فارس ، دريای خزر و دريای عمان می باشد گزارشهايي از پديد آمدن موجهائی در سطح دريا داده شده است که می توان آنها را به دريا لرزه نسبت داد. متاسفانه دانش بشری تنها برای حوضه اقيانوس کبير دستگاههای هشدار دهنده تاسيس نموده است و اين يکی از کم توجهی هايی است که حوضه اقيانوس هند را زير پوشش دستگاههای اخطار دهنده قرار نداده است.

EXrozblog.comEX

سي چس چيست؟

آثار زمين لرزه های بزرگ ، احتمال دارد هزاران کيلومتر دورتر از محل بروزشان احساس شوند. جنبش زمين ممکن است توليد سي چس نمايد ، که فرايندی لرزشی با صدای موزون آب ، يا لجن است. اين فرايند در سطح آبهای ساکن مانند استخرها ، برکه ها ، درياچه ها ، مخزن سدها و حوضه های بسته مانند خليج مکزيک آشکار می شود. برای مثال زمين لرزه 1964 ميلادی آلاسکا موجهائی با ارتفاع 2 متر در ساحل تکزاس ايجاد نمود که يک كشتي غول پيكر را درهم کوبيد ، در حاليکه در دو محل يعنی تکزاس و لوئی زيانا، موجهای بسيار کوچکی در استخرهای شنا مشاهده شده بود . سی چس بطور موردی وقتی که در مخزن های لايروبی نشده سدهای خاکی رخ دهد می تواند خطرناک باشد. اين موجها با ضربه زدن بر روی ديواره های مخزن سد و ضعيف نمودن بنيه آنها ، بدينوسيله زندگی ساکنين پائين دست سد را به خطر می اندازند .

زلزله چگونه اندازه گيري مي شود؟

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر – Richter- صحبت مي شود ، تمام اطلاعات مربوط
به شدت يك زلزله ارائه می شود . زلزله اي كه در تابستان سال 1998 قسمتي از
افغانستان را كه در 28 فوريه همان سال به واسطه زمين لرزه اي ديگر ويران شده بود،
ويران كرد، طبق گزارشها شدتی معادل 1/7 درجه ريشتر داشت كه از جمله زمين
لرزه هاي مهيب به حساب مي آيد.

EXrozblog.comEX

شدت زلزله در واحد ريشتر، كه برگرفته از اسم زلزله نگار امريكايي، چارلز
فرانسيس ريشتر (Charles Francis Richter) ، مي باشد، يك جدول شدت لگاريتمي
شناخته شده بين المللي است. تك تك اين اطلاعات با يك زلزله سنج اندازه گيري
مي شود.ريشتر در سال 1935، زماني كه او كار درجه بندي خود را تكميل كرد،
Magnitude را كه به اختصار (M) مي نامند و برگرفته از كلمه لاتين Magnitudo به
معناي اندازه و مقدار است، به عنوان مقياس اندازه گيري زلزله معرفي كرد.
درجه بندي ريشتر با M1 شروع مي شود كه اين مقدار براي لرزشهاي قابل حس
زمين است. هر نقطه و مكاني روي اين درجه بندي، به معني شدت زمين لرزه به
ميزان ده برابر است. M8 نشان دهنده زمين لرزه هاي بسيار شديد است. ريشتر
حد و مرزي را براي مقادير M8 در نظر نگرفته است.

مقياس هاي درجه بندي ريشتر:

شدت 2-1 ريشتر: فقط به واسطه ابزار و تجهيزات قابل تشخيص است.

شدت 3 ريشتر: در نزديكي محل زلزله به سختي قابل احساس است.

شدت 5-4 ريشتر: تا شعاع 30 كيلومتري از مركز زلزله قابل حس بوده و همراه با
خرابي هاي مختصري است.

شدت 6 ريشتر: زمين لرزه اي قوي است كه تلفات جاني در بر دارد و خسارتهاي
سنگيني را در مناطق پر سكنه و جمعيت بار مي آورد.

شدت 7 ريشتر: زلزله اي با قدرت بسيار بالاست كه مي تواند منجر به بروز فاجعه شود.

شدت 8 ريشتر: عظيم ترين و مخوف ترين نوع زلزله است. تاكنون شديد ترين
زلزله اي كه ثبت شده ، شدتي معادل 6/8 ريشتر داشته است.

مقدار :Moment

مقياس ريشتر، زمين لرزه هاي بسيار شديد یعنی حدوداً از 8 ريشتر به بالا را به
سختي اندازه گيري می كند. به همين خاطر در سال گذشته زلزله نگاران آمريكايي
مقياس اندازه گيري Moment را برگزيده اند . در اين مقياس به جاي انرژي آزاد شده،
طول شكستگي بر روي پوسته زمين محاسبه مي شود. در اينجا Moment يك مقياس مكانيكي براي حركتهاي (تكان های ) بدني به عنوان پيامد تأثير نيروست. مقياس
Moment مانند مقدار ريشتر بوسيله زلزله سنج مشخص مي شود. دستگاه
زلزله سنج همه انواع امواج را كه در مدت زلزله بروز مي كنند، مورد توجه قرار مي دهد.
زمين لرزه هاي خفيف حداكثر چند صد متر شكاف روي پوسته زمين ايجاد مي كنند.
در زمين لرزه هاي با شدت بالا اين شكاف مي توانند بالغ بر چند صد كيلومتر شود.
در طول و امتداد چنين شكستگي هايي، امواج زلزله به صورت بي قاعده و قانون
گسترش پيدا مي كنند . زلزله كلمبيا در 25 ژانويه 1999 طبق حـــدسيات ، شكــــافي
بــــه طول 10 كيـــــلومتر ايجادكرد. مقياس Moment در اين زلزله 0/6 بود. دانشمندان
براي زلزله اي در ماه مه 1960 در شيلي، شديدترين زلزله براساس مقياس Moment
که مقدار 5/9 را داشت، ثبت كردند.

مقياس Mercalli :

در اين تقسيم بندي زمين لرزه مانند مقياس ريشتر بر اساس
شدت آن اندازه گيري نمي شود، بلكه براساس تأثيرات قابل حس و قابل ديد توصيف
مي شود. اين مقياس براساس نام محقق ايتاليايي در زمينه آتشفشان،(1914-1850) G. Mercalli ، نامگذاري شد. او اين مقياس را با شروع قرن جديد ميلادي ارائه کرد، يعني
زماني كه هنوز هيچ گــــونه ابــــزار دقيق اندازه گيري و قانون اندازه گيري بين المللي وجود نداشت. ايـــن مقــــياس امــــروزه در اروپــــا در قــــالبي تـــغيـــــير شــكل داده شـــده بـــه عنــــوان مقــــياس Medvedev-Sponheuer-Kaik)MSK) متداول و رايج است . بامقياس MSK شدت يك زلزله براي مكانهاي مورد نظر اندازه گيري مي شود. اين شدتدر 12 درجه تقسيم بندي و براي هر تقسيم بندي توصيفات مفصلي داده مي شود. به عنوان مثال سطح يا درجه ششم باعث بروز شكافهايي در ديوار مي شود و
با درجه 7، دودكش ها از روي سقفها به زمين مي افتند و در درجه 8، گوشه هاي بنا فرو
مي ريزد. در اين نوع درجه بندي، درجه مقياسهاي مكاني مناطق زلزله زده بر روي نقشه
ثبت مي شوند، سپس نواحي با درجه تخريب يكسان از طريق خطوطي به هم متصل
مي شوند. اين نقشه ها به عنوان مبنايي براي اينكه بيمارستانها يا نيروگاهها كجا
ساخته شوند محسوب مي شود . همچنين براي كاهش خسارات ناشي از زلزله،
اين نقشه ها كاربرد ويژه اي دارند.

طی 100 سال اخیر، زلزله در مناطق مختلف جهان، جان صدها هزار نفر را گرفته و پیشرفتهایى که بشر در زمینه زلزله شناسى کسب کرده، به میزان ناچیزى از شمار قربانیان این فاجعه طبیعى کاسته است پایگاه اینترنتى بخش فارسى بی.بی.سى تاریخچهاى از زلزلههاى یکصد سال اخیر جهان ارائه کرده که با استناد به گزارش این پایگاه، روزشمارى از آن را مىآوریم.EXrozblog.comEXزلزله در ایران
بزرگترین زمینلرزه یکصد سال اخیر ایران، زلزله استان گیلان بوده که 21 ژوئن 1991 برابر با 31 خرداد 1369 روى داد و در اثر آن حدود 40 هزار نفر کشته شدند.
در زلزله بم نیز که 26 دسامبر 2003 برابر 5 دى 1382 روى داد نزدیک به 30 هزار نفر کشته شدند. در این زمین لرزه همچنین تقریبا تمام ارگ تاریخى بم ویران شد.
در زمینلرزه 22 فوریه 2005 برابر با 3 اسفند 1383 نیز که به بزرگى 4/6 درجه به مقیاس ریشتر در منطقهاى دور افتاده در نزدیکى شهر زرند در استان کرمان روى داد، صدها نفر کشتهشدند.
در ماه مى 1997 نیز بیش از هزار و 600 نفر در بیرجند در شرق ایران در اثر وقوع زلزله اى به بزرگى 1/7 درجه در مقیاس ریشتر، کشته شدند.
زمین لرزه طبس نیز که ماه سپامبر 1978 برابر با شهریور 1356 در شمال شرق ایران روى داد، هزاران کشته بر جاى گذاشت.
زلزله سپتامبر 1962 در منطقه بوئین زهرا در نزدیکى قزوین در ایران بیش از 20 هزار کشته داشت.

زلزله در جهان:
بزرگترین زمینلرزه در جهان، زلزلهاى بود که در آبهاى اقیانوس هند روى داد و سونامى یا تسونامى نام گرفت. در اثر این زمینلرزه که 26 دسامبر 2004 برابر با 5 دى 1383، به بزرگى 9 درجه در مقیاس ریشتر روى داد، امواجى عظیم سواحل بسیارى از کشورهاى آسیایى مجاور اقیانوس هند را درنوردید و به کشته شدن صدها هزار نفر و ناپدید شدن افراد بسیارى انجامید.

زمینلرزه 28 مارس 2005 که به بزرگى 7/8 درجه در مقیاس ریشتر سواحل جزیره نیاس در اندونزى واقع در غرب سوماترا را لرزاند، حدود 1300 نفر کشته شدند.

24 فوریه 2004: در اثر وقوع زمین لرزه در شهرهاى مدیترانهاى کشور مراکش، دست کم 500 نفر کشته شدند. الجزایر شاهد شدیدترین زلزله در بیش از دو دهه تاریخ خود بود. وقوع زلزله در 21 مه 2003 در این کشور 2000 کشته و بیش از 8000 مجروح بر جاى گذاشت. 1

مه 2003: در اثر زمین لرزه در منطقه جنوب شرق ترکیه، بیش از 160 نفر از جمله 83 کودک در یک خوابگاه کشته شدند.

24 فوریه 2003: زمین لرزه در منطقه شین جیانگ در غرب چین به کشته شدن بیش از 260 نفر و تخریب حدود 10 هزار خانه منجر شد.

31 اکتبر 2002: زلزله، تمامى شاگردان یک کلاس درس را در دهکده اى در جنوب ایتالیا به کام مرگ فرستاد. در این زمینلرزه ساختمان مدرسه در اثر زلزله بر سر کودکان فرو ریخت.

بزرگترین زمینلرزه هند نیز در 26 ژانویه 2001 روى داد. این زمینلرزه که به بزرگى 9/7 درجه در مقیاس ریشتر بود، بخش اعظم ایالت گوجرات در شمال غرب هند را نابود کرد و 20 هزار کشته برجاى گذاشت. در اثر این زلزله، بیش از یک میلیون نفر بى خانمان شدند. شهرهاى بوج و احمدآباد متحمل سنگین ترین خسارات ناشى از این زلزله شدند. 12

نوامبر 1999: در اثر وقوع زلزله اى به قدرت 2/7 در مقیاس ریشتر در شهر "دوچه" در شمال غربترکیه، حدود 400 نفر جان باختند.

21 سپتامبر 1999: زلزله اى به بزرگى 6/7 درجه در مقیاس ریشتر در تایوان رخ داد و حدود دوهزار و 500 نفر را به کام مرگ فرستاد. تمامى شهرهاى این جزیره در اثر زلزله خسارت دیدند.

17 اوت 1999: زلزله اى به بزرگى 4/7 درجه در مقیاس ریشتر شهرهاى "ازمیت" و "استانبول" ترکیه را به لرزه درآورد و بیش از 17 هزار کشته بر جاى گذاشت. 30

مه 1998: وقوع زمین شدید در شمال افغانستان به کشته شدن بیش از چهار هزار نفر منجر شد.

27 مه 1995: جزیره دورافتاده ساخالین در روسیه صحنه وقوع یک زلزله شدید به بزرگى 5/7 درجه در مقیاس ریشتر بود که یک هزار و 989 روس در اثر آن کشته شدند.

17 ژانویه 1995: زلزله در شهر کوبه ژاپن که کشورى زلزلهخیز است و این امر در آنجا امرى عادىمحسوب مىشود به کشته شدن 6 هزار و 430 نفر منجر شد.

30 سپتامبر سال 1993 : در اثر وقوع زلزله در غرب و جنوب هند، حدود 10 هزار نفر کشته شدند.

7 دسامبر 1988: زلزله اى به بزرگى 9/6 درجه در مقیاس ریشتر مناطق شمال غرب جمهورى ارمنستان را به لزره درآورد و 25 هزار کشته بر جاى گذاشت.

سپتامبر 1985: مکزیکوسیتى، پایتخت مکزیک، شاهد زلزله اى شدیدى بود که ساختمان ها را با خاک یکسان کرد و بیش از 10 هزار کشته بر جاى گذاشت.

28 ژوئیه 1976: در شهر تانگشان چین زلزله اى رخ داد که شهر را به ویرانه اى تبدیل کرد و جان دست کم 250 هزار نفر را گرفت.

23 دسامبر 1972: در شهر "ماناگوآ"، پایتخت نیکاراگوئه زلزله اى به بزرگى 5/6 درجه در مقیاس ریشتر رخ داد و تا 10 هزار نفر را به کام مرگ فرستاد. ساختمان هاى بلندى که بدون رعایت اصول ایمنى ساخته شده و به راحتى فروریختند، عامل فاجعه اى خوانده شد که آغازگر آن زلزله بود.

31 مه 1970: زمینلرزه رشتهکوههاى "آند" در کشور پرو، باعث رانش زمین شد، شهر یونگى را مدفون کرد و 66 هزار را به کام مرگ فرستاد.

26 ژوئیه 1963: زلزله اى به بزرگى 9/6 درجه در مقیاس ریشتر شهر "اسکوپیه"، مرکز مقدونیه را به لرزه درآورد و یک هزار نفر را کشت.

22 مه 1960: شدیدترین زلزله اى که تاکنون در جهان ثبت شده به بزرگى 5/9 درجه در مقیاس ریشتر کشور شیلى را ویران کرد.

بزرگترین زمینلرزه یکصد سال اخیر ژاپن نیز اول سپتامبر 1923 در توکیو روى داد و به کشته شدن 142 هزار و 800 نفر منجر شد.

18 آوریل 1906: در سانفرانسیسکو، یک رشته زمینلرزههاى شدید به وقوع پیوست که تا یک دقیقه ادامه یافت. در پى وقوع این زمین لرزه، بین 700 تا 3000 نفر یا در اثر فرو ریختن ساختمان ها و یا بروز حریق کشته شدند.

برای ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای ساختمان های موجود چند روش به کار گرفته می شود، در یک دسته بندی می توان این روش ها را به: 1- روش های ارزیابی کلی 2- روش های ارزیابی کیفی 3- روش های ارزیابی کمی تقسیم کرد. روش های ارزیابی کلی : این روش ها عموما با هدف تهیه اطلاعات لازم برای برنامه های مدیریت شهری و مدیریت بحران قابل استفاده اند. در این روش ها با استفاده از تجارب زلزله های گذشته یا مطالعات تحلیلی و آزمایشگاهی روابطی که بین سطح زلزله و میزان خسارت در تیپ های مختلف ساختمان ارتباط برقرار کند، استخراج می شوند، مثلا با کمک روابطی که برای ساختمان های کوتاه بتنی با شرایط طرح و ساخت ایران به دست می آید، می توان برای هر سطح از زلزله ، از درصد تخریب ساختمان های بتنی تخمینی داشت . در این روش ارزیابی ، ابتدا سطح زلزله در نقاط مختلف شهر برآورد شده سپس برآورد درصد تخریب هر نوع ساختمانی صورت می گیرد.

EXrozblog.comEXبا کمک آمار، تعداد ساختمان موجود هر تیپ نیز در دسترس است و لذا تعداد کل ساختمان های تخریب شده در نقاط مختلف شهر قابل برآورد هستند. با توجه به آمار ساکنان می توان تخمینی از تعداد مجروحان و کشته ها نیز داشت و با این گونه اطلاعات می توان به برنامه ریزی و امور مرتبط با مدیریت بحران اقدام کرد. روش های ارزیابی کیفی: روش های ارزیابی کلی برای کسب شمایی کلی از وضعیت آسیب پذیری ساختمان های شهر مناسب است ، ولی در مورد هر ساختمان ، اطلاعاتی قابل اتکا فراهم نمی کند. مزیت این روش ، کسب سریع اطلاعات در مقیاس شهر یا ناحیه یا محله است. اگر هدف بررسی آسیب پذیری ساختمان ها با در نظر گرفتن شرایط واقعی تر هر ساختمان و همراه با سرعت عمل موردنظر باشد، از روش های ارزیابی کیفی استفاده می شود. این روش ها بخصوص در مورد ساختمان هایی مثل مدارس که به تعداد زیاد در یک شهر، منطقه یا کشور وجود دارند، برای غربال و تقسیم بندی آنها از لحاظ آسیب پذیری لرزه ای مفید هستند. یعنی به جای این که هر مدرسه تحت مطالعات زمانبر و هزینه بر کمی و دقیق قرار گیرد، می توان ابتدا تعداد زیادی از مدارس را با مطالعه کیفی رده بندی کرد تا با اولویت بندی آنها، بهینه تر از بودجه اختصاص داده شده به بهسازی استفاده شود.ارزیابی کیفی در اغلب اوقات به صورت ارزیابی سریع با کمک فرم های مخصوص صورت می گیرد. در فرم ها با توجه به هندسه کلی ساختمان و منظم و نامنظم بودن آن ، وجود اطلاعاتی از قبیل دفترچه محاسبه و نقشه ها درباره وضعیت ساختمان تصمیم گیری می شود. گونه ای از روش های ارزیابی کیفی در تعیین وضعیت ساختمان های صدمه دیده در زلزله به کار می رود. در این مورد، نتیجه بررسی به صورت پلاکارد سبز در مورد ساختمانی که افراد به آن اجازه ورود دارند، پلاکارد زرد برای ساختمان با اجازه ورود محدود (برخی قسمت های آن خطرناک و غیرقابل ورود است) و پلاکارد قرمز برای ساختمانی که ورود افراد به آن ممنوع است ، ارائه می شود. وقتی روش ارزیابی کیفی در ارزیابی ساختمان «موجود» به کار گرفته می شود، معمولا در فرم ها به عواملی نظیر میزان خطر زلزله در ساختگاه ساختمان ، شرایط خاک محل ، تیپ و نوع ساختمان و سازه آن ، انواع نامنظمی های موجود در پلان و ارتفاع و اهمیت ساختمان توجه شده است و با کمک جداولی به هر مورد، امتیازی داده می شود که در نهایت امتیاز سازه ای ساختمان را معین می کند. در برخی فرم ها به اجزای غیرسازه ای نیز توجه شده است و شاخصی برای وضعیت این اعضا نیز حاصل می شود که در نهایت با ترکیب 2 امتیاز سازه ای و غیرسازه ای ، امتیاز لرزه ای آن ساختمان خاص تعیین می گردد. این امتیاز برای طبقه بندی و رده بندی ساختمان مناسب است. روش های ارزیابی کمی: این روش ها بر تحلیل و مدلسازی رایانه ای ساختمان برای ارزیابی آسیب پذیری آن متکی هستند. عموما این روش ها با شناخت وضعیت موجود ساختمان آغاز می شوند. این قسمت کار در عمل ، وقت گیرترین و پردردسرترین قسمت کار است. بخصوص اگر ساختمان موجود فاقد نقشه و مدارک فنی باشد یا در حال ساخت دچار تغییرات طراحی و اجرایی شده باشد، بخش عمده ای از دستورالعمل های ارزیابی کمی ساختمان های موجود به ضوابط و معیارهای شناخت وضعیت ساختمان اختصاص دارد. هدف از این معیارها، ضابطه مند کردن روال انجام سونداژها (برداشت نازک کاری و رویه عناصر سازه ای برای تعیین ابعاد و وضعیت اعضا) و آزمایش های مصالح موردنیاز است. پس از شناخت وضعیت موجود ساختمان به همراه ارزیابی ها و آزمایش های لازم به مدل سازی رایانه ای ساختمان اقدام می شود تا عملکرد آن در سطوح زلزله موردنظر بررسی شود.در صورتی که این مطالعات ، آسیب پذیری ساختمان را برای سطح زلزله و سطح عملکرد موردنظر نشان دهند، به بررسی گزینه های مختلف برای بهسازی ساختمان اقدام خواهد شد.

اندازه گسل خوردگی (شکستگی) که باعث ایجاد این زمین لرزه شد، چقدر بوده است؟
رآورد اولیه ای که از اندازه شکستگی عامل زمین لرزه شد، از طول منطقه، ابعاد زمین لرزه های تاریخی و مطالعه امواج الاستیک ایجاد شده توسط زمین لرزه پس لرزه بدست آمد. پس لرزه ها اشاره به این موضوع داشتند که شکستگی زمین لرزه دارای حداکثر طول 1200 تا 1300 کیلومتر موازی با دراز گودال سوندا (Sunda Trench) و عرض بیش از 100 کیلومتر ستونی از منبع زمین لرزه بود. تمام تخمین های اولیه منتج از مطالعه امواج الاستیکی، بیانگر این مطلب بودند که لغزش اصلی در 400 کیلومتری جنوب شکستگی متمرکز شده است.

بیشترین جابجایی کف دریا در بالای منشاء زلزله جنوب شرق آسیا چقدر بوده است؟

جابجایی سطح زمین تا حدی کمتر از جابجایی روی گسله عامل زلزله در عمق است، بلوکپوسته زیر کف دریا و یا روی گسله لرزه زا تقریبا 10 متر به سمت غرب جنوب غرب حرکتداده شده و چندین متر برپایی حاصل کرده است.

EXrozblog.comEXچرا بزرگای اعلام شده برای این زمین لرزه تغییر کرد؟

زمانیکه مکان وقوع زمین لرزه به سرعت مشخص می گردد، تعیین بزرگای آن کمی با مشکلروبرو می شود. دلیل امر اینست که مکان وقوع زمین لرزه، براساس اندازه گیری زمانرسیدن امواج لرزه ای به یک ایستگاه مشخص می گردد. از طرف دیگر، بزرگا براساس دامنه این امواج اندازه گیری می شود. دامنه موج لرزه ای در ایستگاه های اندازه گیری حتی بیشتر از زمان رسیدن امواج متغیرند. بنابراین در اعلام بزرگترین بزرگای اندازه گیری شده، تاخیر وجود دارد. برای زمین لرزه های بزرگتر بایستی چندین ساعت کار ثبت امواج ادامه داشته باشد تا بتوان بزرگای دقیق را تعیین کرد. در رابطه با زمین لرزه 9 ریشتری سوماترا- آندامان، روشهای جدیدی تعریف و اصلاح شد. این مسئله باعث شد که اعلام بزرگای واقعی این زمین لرزه تا روز بعد به تعویق بیفتد.

چگونه وقوع زمین لرزه 9/8 ریشتری در جنوب آسیا، احتمال وقوع زمین لرزه بزرگ دیگری را بالا می برد؟

پیشامد چنین زمین لرزه ای موجبات توزیع مجدد استرس تکتونیکی را در امتداد و در نزدیکی مرز میان پلیت هند و پلیت برمه فراهم خواهد کرد. در برخی مناطق، این توزیع مجدد فشار بعنوان فاکتور کاهنده زمانی وقوع زلزله بزرگ بعدی عمل خواهد کرد.

تا کنون چند زمین لرزه با بزرگای بزرگتر از 8 ریشتر در ناحیه جنوب شرق آسیا اتفاق افتاده است؟

از سال 1900 و تا قبل از زلزله 26 دسامبر ، بزرگترین زلزله اتفاق افتاده درطول زون فرورانش ،از سوماترا تا جزایر آندومان ( Andaman) در سال 2000 اتفاق افتاده است و دارای بزرگای 7.9 و همینطور زلزله ایی با بزرگای 8.4 در سای 1797 و زلزله ایی با بزرگای 8.5 در سال 1861 و زلزله ای دیگر در 1833 با بزرگای 8.7 ریشتر . در هر سه بخش گسیخته شده زون فرو رانش که توسط زلزله های فوق ایجاد شده اند ،درجنوب زلزله کنونی اتفاق افتاده اند . و جالب اینکه اعتقاد بر اینست زلزله های سالهای 1797 و 1833 حدودا در یک محل و با فاصله زمانی فقط 36 سال بوده اند . شواهد دیرین شناسی نشانگر این مطلب است که زلزله های بزرگ حدودا هر 230 سال یکبار اتفاق می افتند.

چه مقدار انرژی در نتیجه وقوع این زمین لرزه، آزاد شد؟

انرژی آزاد شده این زمین لرزه برابر است با 20*10^17 ژول (20 ضربدر 10 به توان 17( که این میزان انرژی برابر است با انرژی آزاد شده در اثر انفجار 475000 کیلوتن (475 مگاتن( TNT که معادل انرژی آزاد شده از انفجار 23000 بمب اتمی است که در هیروشیما منفجر شد.

چه سونامی های مهم دیگری در این منطقه اتفاق افتاده است؟

1) 10/2/1797 بخش مرکزی در سوماترای غربی. بزرگترین زلزله نزدیک پادانگ و در منطقه ای در 2-/+ درجه ای پادانگ استوایی اتفاق افتاد و ساحل بوسیله امواج سهمگین مورد حجوم قرار گرفته و بیش از 300 نفر کشته شدند.

2) 24/11/1833 ساحل جنوبی سوماترای غربی. گسیختگی بزرگی از یک تا شش درجه عرض جنوبی ایجاد کرد و امواج سونامی ایجاد شده تمامی سواحل جنوبی سوماترای غربی را مورد هجوم قرار داد و تعداد کثیری را کشت.

3) 5/1/1843 زلزله نیرومند غرب سوماترای مرکزی امواج سهمگینی را از سمت جنوب شرق ایجاد کرد که تمام سواحل جزیره نیاس را مورد حجوم قرار داده و تلفات زیادی گرفت.

4) 16/2/1861 یک زلزله بزرگ و استثنایی و سونامی حاصل از آن تمامی ساحل غربی سوماترا را مورد حجوم قرار داده و چندین هزار نفر را کشت.

5) 1883 در اثر فوران آتشفشان کراکاتوا و سونامی حاصل 36 هزار نفر کشته شدند.

زمین لرزه اتفاق افتاده چه تاثیری بر چرخش زمین گذاشته است؟

نتایج تحقیقات دانشمندان نشان می دهد که در اثر زلزله 6 دی ماه 1383 تغییراتی در که نتایج آن عبارت است از : تغییرات در طول روز : 2.676 - میکرو ثانیه

تغییرمحور چرخش زمین : X = 0.670 میلی آرک ثانیه

تغییر در محور چرخش زمین : Y=0.475 میلی آرک ثانیه

از آنجا که طول شبانه روز را می توان با دقت حداکثر 20 میکروثانیه اندازه گیری نمود لذا می توان گفت تغییری که در میزان طول شبانه روز ایجاد گردیده است کوچکتر از آن است که محسوس باشد و همینطور این مطلب در مورد میزان جابجایی محور چرخش زمین نیز صادق است به این مفهوم که مقدار تغییر آن کوچکتر از 0.82 میلی آرک ثانیه است که میزان را به سختی می توان کشف نمود .

علم و هنر کسب اطلاعات از پدیده ها یا اجسام بدون تماس فیزیکی با آنها را سنجش از دور گویند.
کاربرد های مهم سنجش از دور
سنجش از دور در بسیاری از زمینه های علمی و تحقیقاتی کاربردهای گسترده ای دارد. از جمله کاربردهای فن سنجش از دور می توان به استفاده از آن در زمین شناسی، آب شناسی، معدن، شیلات، کارتوگرافی، جغرافیا، مطالعات زیست شناسی، مطالعات زیست محیطی، سیستم های اطلاعات جغرافیایی، هواشناسی، کشاورزی، جنگلداری، توسعه اراضی و به طورکلی مدیریت منابع زمینی و غیره اشاره کرد. EXrozblog.comEX

هنگامی که زلزله اتفاق می افتد از خود آثاری به جا می گذارد،این آثار به شرح زیر است :
لرزش زمین وتخریب ساختمانها :
در اثر زلزله زمین به ارتعاش در می آید و هنگامی که ارتعاشات شدید باشد،باعث تخریب ساختمانها
می گردد. میزان تخریب ساختمانها تابع کیفیت کارهای ساختمانی، ترکیب خاک، خصوصیات تکانهای زمین لرزه، نیرو و جهت تکان می باشد. تکانهای قائمی که در مرکز بیرونی در نزدیکی های آن مشاهده می شود، کمتر از قطار امواجی که از مشخصات نواحی مجاور است، موجب خسارت می گردد. EXrozblog.comEXامواج تولید شده به شدت به ساختمانها، بویژه دیوارهایی که به موازات آن است آسیب می رساند. این امواج دیوارها را بالا برده وبه آنها پیچ و تاب می دهد. امواجی که تحت زاویه 45 تا55 درجه به زمین می رسند خرابیهای شدیدی معمولاًبه بار می آورد.

سرعت موج در سنگهای سخت خیلی بیشتر از سنگهای سست و نرم است. امواج در طبقات ضخیم سنگهای سست و نرم مانند آبرفتهای دره ها ضعیف می گردند و حتی ممکن است از بین بروند. اما طبقه نازکی از سنگهای سست بر روی سنگهای سخت نمی تواند لرزه ها و امواج را مستهلک کند لذا طبقه مزبور از روی سنگی که بر روی آن قرار گرفته است بطور ناگهانی جستن می کند. در این صورت میزان تخریب بیشتر از ساختمانهایی است که روی طبقه سخت است. ساختمان سنگ نیز برروی موج می تواند بدینگونه تأثیر داشته باشد که امواج در جهت چین ها و طبقات سریعتر از جهت عمود بر آن انتشار می یابند. معمولاً خطرناکتر ازهمه کهریزهای سنگ، طبقات نازک آبرفتها در ته دره ها،سپس باتلاقها، توربزارها و دریاچه هایی که گیاهان آن را فرا گرفته اند می باشد. خطر زمین های خشک از زمین های اشباع شده از آب کمتر است. جنس مصالح ساختمانی نیز موثر است. ساختمانهای خشتی در مقابل ساختمانهایی که از آجر و ملات خوب ساخته شده باشند، مقاومت کمتری دارند. اسکلت بندی، نوع مصالح ساختمانی،طراحی ساختمان نیز از عوامل موثر در میزان تخریب ساختمان هستند.

معمولاً تخریب ساختمانها به صورتهای مختلف صورت می گیرد مثل فرو افتادن کتیبه ها، دود کش ها، بالکن ها، تیغه ها تغییر شکل و فروافتادن بام پوش ها، جابجایی تیرهای اصلی بام، ستونها، چدا شدن اتصالات، ترک خوردن دیوارها بصورت افقی، عمودی، قطری، فروریختن راه پله ها، بالکن ها و غیره.

تخریب ساختمانها ممکن است همراه با ایجاد حریق و آتش سوزی بر اثر انفجار لوله های گاز و اتصالات برقی باشد.

بنابراین آثار تخریبی ساختمانها در هنگام زلزله نتیجه ارتعاشات سطح زمین و مربوط به نتایج غیر مستقیم آن است. چرا که اگر مرکز زلزله در مکانهای بسیار دور از مکانهای جمعیتی اتفاق افتد هیچ تخریب و خسارتی نخواهد داشت. همه تلفات و خسارات نتیجه آثار ثانوی زلزله است یا نتیجه تخریب ساختمانها و زیر آوار ماندنها و یا حریقهای بعداز زلزله است.

صداهای زلزله : دراغلب موارد زلزله ها با صداهای خاصی همراه است که ایجاد وحشت می کند البته این صداها به غیر از صدای ناشی از زلزله است. تولید صداهای زلزله بخاطر ایجاد امواج ارتعاشی است که در اثر زلزله بوجود می آیند. صداهای زلزله در بعضی موارد شبیه رعد، صدای صفیر باد یا خمپاره، غلغل آب جوش، انفجار گلوله های بزرگ توپ، چرخهای قطار می باشد. صداهای زلزله گاهی جلوتر از موجهای زلزله است ولی ممکن است نسبت به آن تأخیر داشته باشد. ممکن است صدای شدید زیر زمین هیچ زلزله ای را در پی نداشته باشد یا همراه زلزله ای خفیف باشد.

نورهای زلزله : در هنگام وقوع بعضی زلزله ها آثار نورانی مختلفی از خود مثل نور افشانی آسمان برق، جرقه های نور و امثال ان دیده شود. اگر چه پاسخ مناسبی برای آن داده نشده و یا نیافته اند همانند نورهای که در مناطق کوهستانی و یا سطح دریا ها که جمعیت نیست مشاهده شده است ولی به عقیده دانشمندان این نورها اثرات ثانوی زلزله است به خصوص در سطح مراکز مسکونی وشهرها.

لرزش های دریا یا تسونامی : زمانی که کانون زلزله در کف دریا یا نزدیک آن باشد، امواج متعددی را در آب تولید می کند که به نام تسونامی معروف است. این امواج به بدنه کشتی ها برخورد و موجب ارتعاش آنها می گردد. اگر تکان قائم باشد، کشتی ناگهان بالا آمده و بعد پایین می رود و تحدبی در آب مشاهده می شود. اگر مرکز بیرونی نزدیک کرانه باشد، درهنگام نخستین تکان آب دریا عقب می رود و سپس با موجی قوی به ساحل می ریزد و موجب تخریب و زیانهای شدید می شود.

تغییر مشخصات آب چشمه ها : به علت وقوع زلزله معمولاً در وضع چشمه ها و چاهها تغییراتی بوجود می آید. چراکه بر اثر ارتعاش مجاری زیررمینی آب تنگ یا گشاد و یا مسدود می گردد. چرا که هنگام زلزله طبقات زمین جابجا می گردد. ممکن است چشمه های جدید ایجاد گردد یا به علت لغزش های زمین ممکن است مجاری قدیمی آب بسته شود و در جایی دیگر جاری شود یا طبقات نفوذناپذیری که طبقات آبدار روی آنها قرار دارد شکاف بردارد و آب به اعماق زمین رفته و موجب خشکیدن چشمه ها گردد. دمای آب چشمه ها ممکن است براثر مخلوط شدن با چشمه های معدنی دیگر تغییر نماید چنانکه در سوییس اتفاق افتاد.

ایجاد شکاف وگسل : هرنوع زلزله ای، هراندازه کم اهمیت باشد شکافهایی در پوسته زمین ایجادمی کند و در ناحیه مرکز زلزله بیشتر مشاهده می شود. شکافها گاهی بصورت شعاعی از یک مرکز می باشد اما بیشتر بی نظم بوده و در جهات مختلف پراکنده است. شکاف در دامنه کوهها در جهت دامنه و در کرانه و در طول آن ایجاد می شود. پهنای شکافها از 20سانتیمتر تا 10یا 15 متر هم مشاهده شده است و طول چند کیلومتر. این شکافها با نخستین تکانها بوجود می آید و ممکن است در تکانهای بعدی بیشتر شود. گاهی گسله های هم ایجاد شده است نمونه گسل سن اندریاس 1906.
اگر شکافها از آبرفتهای کف دره یا دشت عبور کند در عمقی از این آبرفت آب وجود داشته باشد با خود گل و گاهی گازهایی راکه در هوا مشتعل می گردد، خارج می شود.

زمین لغزش : این پدیده عمدتاً توسط زلزله ایجاد می شود و در اثر آن حجم بزرگی از خاک و سنگ در مناطق دارای شیب تند به سمت پایین حرکت می کند البته بعضی از آنها ناشی از اشباع منطقه از آب می باشد. این پدیده می تواند خطرات زیادی مثل مدفون نمودن روستاها یا شهرها زیر خروارها خاک وسنگ ایجاد نماید. ( زمین لغزه پورت رویال جاماییکا 1962 ) در بعضی مناطق زمین لرزه منجر به فرونشستن زمین به عمق 60 متر هم شده است در لیسبون در 1755اسکله ای با جمعیت زیاد فرو نشست. سنگریزش هم گاهی وقتها ناشی از زلزله است.

آبگونگی یا روانگرایی : اگر در عمق کمتر از 8 متری سطح زمین خاک از ماسه های یکدست سستی که ازآب اشباع است تشکیل شده باشد، ممکن است در اثر زلزله شدید رفتار این خاک مانند رفتار یک سیال باشد. یعنی خاک بصورت فوران و جوشش گل و ماسه در سطح زمین پدیدار می گردد، در نتیجه اگر ساختمانی بر روی این زمین واقع باشد، فرو می ریزد. رویداد زلزله در شهرهای بزرگ مثل تهران می تواند یک تراژدی غم انگیز ایجادنماید که خاطره این تراژدی برای سالها دراذهان باقی بماند. زیرا زلزله می تواند تأسیسات حیاتی مهم مانند بیمارستانها مراکز آتشفشانی،امداد و غیره را به خطر اندازد و یا منجر به قطع برق،آب، تلفن، گاز و یا ویرانی ساختمانها،راهها، خیابانها و بسته شدن آنها شود. که خود این عوامل می تواند خسارات اقتصادی،اجتماعی،روانی مهلکی ایجادنماید. چند عامل وجود دارد که شهرها را در مقابل زلزله آسیب پذیر می نماید. نوع ساختمانها و مصالح و فرم و اسکلت بندی بکاررفته درآنها،نوع جنس وساختمان زمین زیر شهر،تراکم جمعیت شهر. درعوض وجود عواملی می تواندخطرات وخسارات ناشی از زلزله را کاهش دهد مثل پارکها، فضاهای باز، وجود مراکز امدادی مناسب، بیمارستانها، آتش نشانی ها، شبکه های حمل و ارتباطی مناسب، همکاری مناسب بین مردم و آموزشهای لازم قبل از زلزله. استفاده مناسب از مراکز امدادی،آموزشی، تفریحی برای اسکان زلزله زدگان.

برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتدا ازآن تعریف مناسب و نسبتاً جامعی داشته باشیم، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب از آن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود. مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه و خدایان می دانند که بر بندگان عاصی و عصیــــــانگر خود که نافرمانی خداخود را نموده و مرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد.
اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل و خرافات قرارگرفته، ولی هنوز در جوامع و مردم کم دانش و جاهل مورد قبول است.
درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف u200du200du200du200d « زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است، آورده ومی نویسد :
« زمین لرزه، لرزش و جنبش شدید و یا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی و احداث چین خوردگی و فشار یا در اثر انفجارهــای آتشفشانی به وقوع می رسد. »
در فرهنگ جغرافیا تألیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیایی تألیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده استEXrozblog.comEX«جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی از تکان ها فقط محسوس است و ممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است و اغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد. اصل زلزلـــه تکتونیکی است و احتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است. موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد و در یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند. وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین و ساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند. بالاترین زیان ناشی از زلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جایی که حرکت بالاو پایین است نیست امـــــــــا در مکانــــهایی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند. یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود. زلزله ای که که در نزدیک یا زیر دریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدید آبها شده و بعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر و مرگ و میر می شوند. طغیان نواحی ساحلی بیشتر از خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوایی هرساله صدها تکانهای کوچک ثبت می شوند. »

درفرهنگ گیتاشناسی تألیف عباس جعفری آمده است:
«جنبش سریع و محسوسی که در نتیجه جابجایی ویا جایگیری تخته سنگهای زیر پوسته زمین پدید می آید،در نتیجه این جنبش یــــک سری لرزش های موجی شکل پدید می آید و گاه تغییرات ارتفاعی پوسته زمین را باعث می گرددواغلب ضایعات و زیان های جانی و فراوانی ازخود برجا میگذارد. زمین لرزه بیشتر مخصوص نواحی آتشفشانی بوده وگاه باخروش وفوران کوههای آتشفشانی همراه می گرددو درحالات شدید، شکستها و بریدگیهای مهم ومشخص درروی پوسته زمین از خــودبجـــــای میگذارد. غالب زمین لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است. در مرکز وقوع زمین لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمانها و تأسیسات واقع دراین منطقه را با نوسان های شدید به عقب و جـلو می برد و حداکثر خسارت و زیان در محلی که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمین می رسند وارد می سازد... »

محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائه می دهد:
«زمین لرزه عبارت است ازحرکات و لرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و از آنجا در تمام جهات منتشر می شوند. »

در کتاب فیزیکال جئوگرافی آمده است:
«زلزله یکسری از تکانها و لرزشهای ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود. تکانها و لرزشهای سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد. »

در فرهنگ آکسفورد آمده است:
«حرکات ناگهانی و شدید سطح زمین. »

از تعاریف ذکر شده در فوق و منابع دیگر می توان برداشت زیر را نمود:
«زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات ناگهانی سطخ زمین ناشی از شکسته شدن سنگهای پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارتها و زیانهای فراوان می شود. »

زلزله از یک طرف موجب شکسته شدن و جابجایی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجایی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.

زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یکطرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود.

هدفهای یک برداشت ژیوفیزیکی عبارتند از تعیین محل ساختارها یا اجسام زمین شناختی زیر زمین و در صورت امکان اندازه گیری ابعاد و ویژگیهای فیزیکی مربوط به آنها. یک برداشت ژیوفیزیکی شامل مجموعه اندازه گیریهاست که معمولاً با طرحی نظمدار بر روی سطح زمین، دریا یا هوا، یا بطور قائم در داخل چاه آزمایشی انجام میشود. یکی از روشهای اندازه گیریهای ژیوفیزیکی روش لرزه نگاری است. دو تکنیک لرزهای مجزا وجود دارد، یکی از بازتاب و دیگری از شکست امواج کشسان در سنگها استفاده میکند. EXrozblog.comEXدر روش لرزه نگاری یا از امواج لرزهای طبیعی تولید شده استفاده میشود و یا امواج لرزهای بطور مصنوعی ایجاد میشود که در این صورت به آن زلزله مصنوعی میگوییم. در روش لرزهای یک پالس کشسان یا به عبارت بهتر یک ارتعاش کشسان را در عمق کم، ایجاد و حرکت حاصله را در نقاط نزدیک بر روی سطح زمین با یک لرزه نگار کوچک یا «ژیوفون» آشکارسازی مینمایند.

انواع چشمههای لرزهای : یک چشمه ایدهآل باید پالسی تولید کند که فاصله زمانی آن از چند میلیثانیه بیشتر نباشد. دامنه آن بزرگ باشد، و در عین حال بیخطر، ارزان و قابل تکرار باشد. همه این ملزومات در شارژ کوچکی از مواد منفجره که در چالههایی تا عمق چند ده متری منفجر میشود جمع است. در اوایل دوران کاوشهای لرزهای تقریبا تنها وسیله منحصر به فرد به شمار میآمد. امروزه گستردگی چشمههای غیرانفجاری به «شوتهای» متعارف اضافه شده است. این چشمهها را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: آنهایی که در خشکی و آنهایی که در مناطق پوشیده از آب بکار گرفته میشوند.

چشمههای لرزهای در خشکی : در خشکی شارژهای انفجار هنوز هم در برداشتهای بازتابی و در کارهای شکست مرزی که برد سطحی آنها بیش از 50 تا 100 متر است، مطابق با عمق بررسی بیش از 10 متر است، معمولاً بکار میرود. اینها منبع پالس خوبی با فرکانس و دامنه بالا ارایه میدهند، ولی اگر تولید دادههای پیوسته در برداشتهای بازتابی مورد نظر باشد، در هر دورهنگاشت برداری چند حفاری سبک مورد نیاز است. امکان دارد حفر چالههای انفجار در محلهای دور دست غیرعملی باشد یا لایههای سطحی در حفاری مسایلی بوجود آورند که در این موارد ممکن است یکی از انواع چشمههای سطحی به جای مواد منفجره انتخاب شود.

چشمههای سطحی : این چشمهها همگی امواج لرزهای با دامنه کوچک تولید میکنند (که در مناطق پرجمعیت مزیتی به شمار میآید. ) و لذا ابتدا کاربرد گستردهای نداشتند، تا اینکهنگاشت برداری مغناطیسی پدید آمد و این امکان را بوجود آورد که شماری از لرزه نگاشتهای حاصل از تکرار چشمه در یک نقطه باهم جمع یا برانبارش شوند و اثر بزرگتری که قابل مقایسه با اثر انفجار یک ماده منفجره باشد، تولید گردد.

چشمه های سقوط وزنه : چشمهای سقوط وزنه اغلب در اندازهگیریهای بررسی اولیهساختگاههای تا عمقهای حدود 10 متر بکار میرود که در آنها وزنهای در حدود 10 کیلوگرم با افتادن از ارتفاع 4 - 3 متری با صفحهای که بر روی زمین قرار داده میشود، برخورد میکند. یک تپک در دست مردی قوی میتواند همین اندازه انرژی لرزهای تولید کند. در کاوش بازتابی عمیق، وزنههایی چند صد ابر بزرگتر از ارتفاعی در همان حدود انداخته میشود و سقوطهایی چند در یک نقطه یا در نقطههایی نزدیک به هم برای برانبارش در نگاشت برداری انجام میگیرد.

چشمههای شلیکگر گاز یا دانیوسایز : در اینج ضربهای که به صفحهای بر روی زمین وارد میشود از انفجار مخلوطی از پروپان - اکسیژن در اطاقک سنگینی بوجود میآید که به صفحه متصل است. سیم منفجر شونده که درست در زیر سطح زمین قرار میگیرد در جاهایی که انفجارهای متعارف دشوار است کاربرد مؤثری دارد و مزیتهایی از نظر ایمنی و استعمال دارا میباشد.

چشمههای لرزهای دریایی : چشمههای لرزهای دریایی تنوع بیشتری دارند که معروفترین آنهاشلیکگر هوا (air-gun) میباشد. ابن شلیکگرها حبابی از هوای فشرده را توسط پیستونی که با فرمان الکتریکی حرکت میکند رها میسازند و به صورت آرایهای در پشت سر کشتی نگاشتبردار کشیده میشوند. کل انرژی رها شده توسط این آرایه شبیه انرژی حاصل از یک انفجار است. حبابی که بدین ترتیب توسط شلیکگر هوا یا چشمههای انفجاری تولید میشود، در حین بالا آمدن تا سطح آب، با فرکانسی که به انرژی و عمق چشمه ارتباط دارد، نوسان میکند. لذا موج لرزهای تولید شده شامل پاس چشم اولیه و قطاری از «پاسهای حباب» است که لرزه نگاشت را آشفته میسازند.

بطور کلی ساختمانهای موجود در کشور را به سه دسته زیر می توان تقسیم کرد:
الف) ساختمانهایی که دارای اسکلت نیست.
این دسته از ساختمانها دارای سیستم دیوار باربر خشتی و یا آجری است که در برابر زلزله های نسبتا شدید مقاوم نیستند و در هنگام وقوع زلزله، ساکنان آنها به علت ریزش آوار در امان نخواهند بود.
ب) ساختمانهایی که دارای اسکلت فلزی و یا بتنی است ولی برای نیروهای افقی ناشی از زلزله محاسبه نشده اند.

این قبیل ساختمانها در صورت اجرای صحیح اسکلت و یکپارچگی سقفها در برابر زلزله های با بزرگی کم و متوسط تا حدی مقاومت می نمایند و خسارت های وارد بر آنها کمتر باعث آسیب دیدگی ساکنان آنها می شود. البته در این نوع ساختمانها باید ایمن سازی محیط داخلی ساختمان و یا به عبارتی مبلمان آن به نحوی باشد که در اثر حرکتهای ناشی از زلزله، آسیبی از طرف آنها به ساکنان وارد نشود.

EXrozblog.comEXج) ساختمانهای ساخته شده با اسکلت فلزی یا بتنی که برای نیروهای افقی ناشی از زلزله محاسبه شده اند.

این دسته از ساختمانها در مقابل نیروهای جانبی ناشی از زلزله پیش بینی شده توسط آیین نامه 2800 مقاومت می نمایند. اصولاً چنین ساختمانهایی, در صورت اجرای صحیح نیازی به مقاوم سازی ندارد ولی باید مبلمان داخلی ساختمان به نحوی باشد که در اثر تکانهای شدید، آسیبی از این بابت به ساکنان آن وارد نگردد.

روش های موجود ایمن سازی ساختمانها در برابر زلزله

همانگونه که قبلاً عنوان شد بخش قابل توجهی از ساختمانهای کشور مقاومت لازم را در برابر زلزله های شدید ندارند. بطور کلی جهت ایمن سازی این نوع ساختمانها، دو راه حل کلی زیر وجود دارد:

الف) تخریب و بازسازی اصولی و مطابق ضوابط و آیین نامه ها

ب)مقاوم سازی این نوع ساختمانهابدون تخریب آنها

قطعاً از نظر مدیریت شهری که علاوه بر ایمن سازی بافتهای مسکونی در برابر زلزله، دیگر معیارها از قبیل شهرسازی، اصلاح بافتهای مسکونی، استفاده از مصالح نوین و استاندارد، اصلاح ساختار ترافیک، استفاده بهینه از انرژی و خدمات رسانی استاندارد نیز مهم هستند روش الف راه حل اصولی و نهایی جهت حل مشکل است. لیکن همانطور که قبلاً عنوان شد اجرای این روش به طور کامل به چند دهه زمان نیاز دارد و به عبارت دیگر راه حل بلندمدت است ودرکوتاه مدت مشکل را حل نمی نماید.

اما در خصوص روش ب، تاکنون محافل مختلف علمی و اجرایی, نظرات کارشناسی متعددی مطرح نموده اند و حتی روشهایی عملی نیز برای انجام این کار ارایه کرده اند. اما بدلیل عدم صرفه اقتصادی (روش ب)دربافتهای فرسوده تاکنون توفیق جامعی در این روش نیز مشاهده نشده است. حتی در ساختمانهای دولتی که طرح مقاوم سازی بعنوان یک سر فصل اجباری برای مدیران آنها طرح شده است نیز موفقیت قابل توجهی مشاهده نشده است. علت این امر را می توان پر هزینه بودن، گاهی غیر عملی بودن، طولانی بودن زمان اجرا و عدم وجود متخصص کافی عنوان کرد.

بدین ترتیب مشاهده می شود که هیچ یک از روشهای دوگانه فوق مسئله ایمن سازی واحدهای مسکونی در برابر زلزله را در حال حاضر حل نکرده است.

طرح اتاق امن

اتاق امن مربوط به ساختمان های قدیمی موجود در بافت های فرسوده است. این ساختمان ها عموماً دارای سیستم دیوار باربر بدون کلاف های قائم و افقی هستند که تخریب آنها در زمان وقوع زمین لرزه های ویرانگر, قطعی است.

در این روش بخشی از ساختمان که امکان حضور ساکنان در هنگام وقوع زلزله در آن فراهم است توسط ساخت و نصب یک سازه مقاوم، ایمن سازی می شود. نقش این سازه آن است که در هنگام بروز زلزله و در زمانی که ساختمان شروع به تخریب می کند از ریزش آوار به داخل محدوده امن جلوگیری می نماید و در واقع یک منطقه حفاظتی جهت مراقبت از جان ساکنان ایجاد می کند. منطقی است که یک یا دو اتاق که اعضاء خانواده حضور بیشتری در شبانه روز در آنها دارند به این امر اختصاص داده شود. البته در هنگام وقوع زلزله, معمولاً از زمان شروع لرزش تا تخریب, فرصت حیاتی (چند ثانیه) جهت انتقال ساکنین از نقاط دیگر ساختمان به داخل اتاق امن وجوددارد.

در این طرح یک قاب فلزی در داخل هر طبقه از این نوع ساختمانها پیش بینی شده است تا پس از وقوع زلزله و تخریب ساختمان, آوار بر سر افراد فرو نریزد. استفاده از این قاب ها در ساختمانهای تا سه طبقه پیش بینی شده است و روش کار به این صورت است که مطابق شکل یک این قاب ها در هر طبقه بر روی قاب طبقه زیرین خود قرار می گیرند تا این ساختمانها در زمان زلزله و همچنین پس لرزه ها دارای استحکام لازم جهت پیش گیری از صدمات جانی باشند.

در طرح حاضر هیچگونه تغییری در ساختمان اصلی ایجاد نمی شود و فقط در داخل بخشی از آن یک قاب فلزی باربر قرار می گیرد. نحوه عملکرد این قاب به این صورت است که پس از وقوع زلزله و تخریب ساختمان، آوار بر سر افراد فرو نمی ریزد و بر روی این سازه جای می گیرد و همانطور که قبلاً عنوان شد این سازه در برابر پس لرزه های متعارف هم مقاوم است

مزایای اتاق امن

در صورت اجرای این طرح از به وقوع پیوستن یک فاجعه انسانی در زمان زلزله جلوگیری می شود و میزان تلفات ناشی از آن تا حد زیادی کاهش می یابد.

هزینه اجرای این طرح و ایمن سازی بخشی از یک طبقه از ساختمان بسیار معقول است و در شرایط فعلی کمتر از پانصد هزار تومان تخمین زده می شود.

در این طرح از یک سیستم کاملاً پیش ساخته استفاده شده است و کلیه جوش های اصلی در کارخانه و تحت نظارت دقیق انجام می شوند و فقط جوش های دارای درجه دوم اهمیت ,هنگام نصب اجرا می گردند.

سرعت اجرای این طرح بسیار زیاد است و نصب کامل هر قاب در محل مورد نظر کمتر از یک روز طول می کشد.

این طرح انعطاف پذیراست. بدین معنی که قابلیت انطباق با ساختمانهای متفاوت رادارد.

قابلیت مخفی کردن قاب با استفاده از طرحهای متنوع معماری وجود دارد.

در ضمن لازم به توضیح است که در این طرح فرضیات اولیه زیر مد نظر بوده اند:

الف- ابعاد مناسب جهت اتاق امن در پلان حدود 4×3مترمربع است.

ب- بار وارد بر اتاق امن در زمان تخریب ساختمان به ترتیب در صورت قرارگرفتن یک، دو و سه سقف بر روی آن برابر ده، بیست و سی تن خواهد بود. تقریبا تمام ساختمان های موجود در مناطق فرسوده مشمول این قاعده می شوند.

پ- سیستم باربر جانبی در زمان پس لرزه ها، قاب خمشی فولادی است.

ت- کلیه عملیات اجرایی تحت نظارت بسیار دقیق انجام می شوند و کلیه جوش های اصلی مربوط به اتصالات تیر به ستون توسط آزمایش های مافوق صوت و یا پرتو نگاری کنترل می گردند.

آزمایش های انجام شده

تا کنون آزمایش های متعددی برای اجرایی نمودن طرح انجام شده است که شامل آزمایش های بار ثقلی و جانبی بوده است.

نتایج تحقیقات انجام شده

استفاده از سیستم اتاق امن پیشنهاد شده صرفاً در صورت رعایت کلیه نکات فنی، می تواند برای مقاوم سازی بافتهای فرسوده بکار رود.

در سازه اتاق امن پیشنهاد شده بایستی از سیستم تیر قوی و ستون ضعیف استفاده شود.

با انجام یک سری تحقیقات بر روی سازه های فلزی، می توان بدون افزایش وزن قابل توجه در فولاد صرفی، قدرت باربری آنها را به شدت افزایش داد.

انجام جوشکاری بی مورد در محلهای غیر ضروری، باعث کاهش قدرت باربری سازه می شود. لذا باید صرفا"جوشکاری های توصیه شده درطرح اجرا گردد.

استفاده از دستک، قدرت باربری جانبی سازه را به مقدار قابل توجهی بالا می برد.

با انتخاب جزییات مناسب در اتصالات می توان انعطاف پذیری سازه را افزایش داد.

توصیه ها:

ستونهای اتاق امن درطبقات مختلف تا حدامکان در امتدادیکدیگرقرارگیرند.

بر روی اتاق امن دولایه توری دارای میلگرد به قطر چهار میلیمتر که دارای فاصله چشمه های پنج سانتیمتراست قرارگیرد. درز این توری های ردیف اول و دوم نباید در امتداد هم باشند. فاصله خال جوش های اتصال توریها به تیرهای سقف برابر بیست سانتیمتر است.

بر روی توری هایک لایه فوم ازجنس پلی استایرن قرارداده شود. حداقل ضخامت این فوم برابر دو سانتیمتر است.

به ساکنین منزل آموزش داده شودکه درهنگام وقوع زلزله درقسمت های میانی اتاق بایستند و از نزدیک شدن به دیواره های اتاق پرهیزنمایند.

به خانواده ها توصیه می شود در هنگام وقوع زلزله که معمولاً چند ثانیه قبل ازشروع با یک صدای مهیب همراه است با سرعت به داخل اتاق امن بروند و در قسمت میانی اتاق (تا پایان زلزله) درکنار هم بایستند.

پس از زلزله درصورت امکان اتاق امن را ترک نموده و به فضای باز و دور از ساختمانهای در حال ریزش مستقر شوند.

از چیدن وسایل بزرگ و سنگین نظیر کتابخانه و کمد درون اتاق امن اجتناب شود.

از نصب وسایلی که درهنگام زلزله امکان سقوط آنها وجود دارد (دراتاق امن) پرهیز شود.

نصب اتاق امن در شهر های کوچک و روستاها بدلیل روند کند نوسازی توصیه میشود.

جزییات فنی «اتاق امن»

مطالعات این طرح از اسفند سال ۸۲ آغاز شده و با انجام آزمایش های نهایی در اسفند سال ۸۳ نتایج قطعی آن برای اجرایی شدن طرح ارایه شد.

مهندس محرابیان مدیر این پروژه و دکتر مظلوم دبیر گروه علمی پروژه درباره جزییات فنی این طرح اشاره کردند که اتاق امن قابی فلزی و سه بعدی است که در یک یا چند اتاق از واحدهای غیر مقاوم در برابر زلزله ساخته می شود. این قاب در صورت بروز زلزله از ریزش آوار بر سر ساکنان آن جلوگیری می کند.

این گزارش می افزاید: وزن هر قاب حدود ۵۰۰ کیلوگرم و هزینه ساخت آن حدود پانصد هزار تومان بوده و از این نظر امکان بهره مندی از آن برای اغلب شهروندان وجود دارد. برای تکمیل مطالعات فنی این پروژه ۶۰ آزمایش به مقیاس واقعی و با انواع بارگذاری تا زمان تخریب انجام شده است. در مهمترین آزمایش انجام شده یک ساختمان سه طبقه در شمال منطقه سعادت آباد در معرض نیروی افقی ویرانگر (مشابه توان تخریب یک زلزله با مقیاس بیش از هفت ریشتر) قرار گرفت و سه اتاق از این ساختمان در طبقات اول، دوم و سوم که مجهز به تجهیزات اتاق امن شده بود کاملا از خطر فروریزی در امان ماند.

کلیه قسمت های سازه اتاق امن به صورت پیش ساخته بوده و ابعاد آن در سه جهت طول، عرض و ارتفاع قابل تغییر است. همچنین اتاق امن مانع استفاده معمولی از منزل نبوده و زمان لازم برای نصب آن حدود ۵ ساعت است.

کارشناسان شهرداری تأکید کردند که اتاق امن جایگزین طرح نوسازی بافت های فرسوده نبوده و قطعا کماکان مهمترین رویکرد برای کاهش خطر زلزله در شهر نوسازی این بافتها و مقاوم سازی ساختمان های جدید است، اما برای ایمنی ساختمان های موجود و بافت هایی که عجالتا امکان بازسازی ندارند، طرح اتاق امن طراحی و پیشنهاد شده است

طرح «اتاق امن» به عنوان یک پروژه ملی در کشور زلزله خیز ایران می تواند در تمامی مناطق کشور به ویژه در مناطقی که ساختمانها اغلب بلند مرتبه نبوده و تا سه طبقه هستند و نیز از نظر اقتصادی امکان نوسازی و مقاوم سازی سریع بافت های مسکونی وجود ندارد، مورد استفاده قرار گیرد.

دیدگاه طراحان در این روش, صیانت وحفاظت از جان شهروندان در هنگام وقوع زلزله است باتاکید براین نکته که ساختمان فرسوده درهنگام وقوع زلزله محکوم به تخریب است. در واقع در این طرح از ایده سنگر برای حفظ جان ساکنین در برابر آوار استفاده شده است و سیستمی تعبیه گردیده است که در صورت تخریب ساختمان، آوار بر روی آن جای گیرد و بر سر افراد فرو نریزد. جهت کاهش هزینه ها نیز می توان صرفا بخشی از هر ساختمان را ایمن نمود و نیازی به نصب این سیستم در کل بنا نیست.

1- هدف
هدف استاندارد2800 تعیین حداقل ضوابط و مقررات برای طرح و اجرای ساختمان در برابر اثرهای زلزله است بطوریکه با رعایت آن انتظار می رود.
الف: با حفظ ایستایی ساختمان در زلزله های شدید، تلفات جانی به حداقل برسد و نیز ساختمان در برابر زلزله های خفیف و متوسط بدون وارد شدن آسیب عمدۀ سازه ای قادر به مقاومت باشد.

ب: ساختمان های با اهمیت «زیاد»، در زمان وقوع زلزله های خفیف و متوسط قابلیت بهره برداری خود را حفظ کنند و در ساختمان های با اهمیت متوسط، خسارات سازه ای و غیر سازه ای به حداقل برسد.

EXrozblog.comEXج: ساختمان های با «اهمیت خیلی زیاد»، در زمان وقوع زلزله های شدید بدون آسیب عمده سازه ای قابلیت بهره برداری بدون وقفه خود را حفظ کنند.

زلزله شدید که «زلزله» طرح نامیده می شود، زلزله ای است که احتمال وقوع آن و یا زلزله های بزرگتر از آن در 50 سال عمر مفید ساختمان ده درصد باشد.

زلزله متوسط یا «زلزله سطح بهره برداری»، زلزله ای است که احتمال وقوع آن و یا زلزله های بزرگتر از آن در 50 سال عمر مفید ساختمان 5/99 در صد است.

2- حدود کاربر

2-1- این آیین نامه برای طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه، فولادی، چوبی و ساختمان های با مصالح بنایی بکار می رود.

2-2- ساختمان های زیر مشمول این آیین نامه نیستند:

الف: ساختمان های خاص مانند سدها، پل ها، اسکله ها و سازه های دریایی و نیروگاههای هسته ای.

در طرح ساختمان های خاص باید ضوابط ویژه ای که آیین نامه های مربوط به هر یک از آنها برای مقابله با اثرهای زلزله تعیین می شود رعایت گردد. در هر حال شتاب مبنای طرح نباید کمتر از مقدار مندرج در این آیین نامه در نظر گرفته شود. در مواردیکه مطالعات خاص لرزه خیزی ساختگاه برای اینگونه ساختمانها انجام شود، نتیجه آنها می تواند ملاک عمل قرار گیرد، مشروط بر آنکه مقادیر طیف طرح ویژه ساختگاه از دو سوم مقادیر طیف طرح استاندارد2800، با توجه به ضرایب اهمیتI و رفتارR، کمتر نباشد.

ب: بناهای سنتی که با گل و یا خشت ساخته می شوند.

این نوع بناها به علت ضعف مصالح مقاومت چندانی در برابر زلزله ندارند و حتی تأمین ایمنی آنها در برابر زلزله مستلزم تمهیداتی ویژه است. با توجه به اینکه در مناطق کویری و دوردست، فراهم آوردن مصالح مقاوم بسادگی میسر نیست، باید ضوابط و دستورالعمل های فنی ویژه برای تأمین ایمنی نسبی آنها با بکارگیری عناصر مقاوم چوبی، فلزی، بتنی، پلیمری و یا ترکیبی از آنها یا هرگونه مصالح دیگر تدوین و ترویج و بکار بسته شود.

2-3- ساختمان های آجری مسلح و ساختمان های بلوک سیمانی مسلح که در آنها از مصالح بنایی برای تحمل فشار و ازمیلگردهای فولادی برای تحمل کشش استفاده می شود مشمول ضوابط و مقررات فصل دوم استاندارد2800 می باشند. طراحی اینگونه ساختمان ها تا زمانی که آیین نامه ویژه ای در مورد آنها تدوین نگردیده است، باید براساس آیین نامه معتبر یکی از کشورهای دیگر باشد، در غیر اینصورت ضوابط کلی و مقررات مربوط به ساختمان های با مصالح بنایی غیر مسلح، مندرج در فصل سوم استاندارد280 باید در مورد این ساختمان ها رعایت گردد.

3- ملاحظات ژئوتکنیکی

بطور کلی باید از احداث ساختمان بر روی گسل های فعالی که احتمال به وجود آمدن شکستگی در سطح زمین هنگام زلزله وجود دارد، اجتناب شود. در مواردی که در محدودۀ گسل احداث ساختمان مورد نظر باشد، باید علاوه بر رعایت ضوابط این آیین نامه، تمهیدات فنی ویژه منظور شود.

4- ملاحظات معماری

4-1- پلان ساختمان باید تا حد امکان به شکل ساده و متقارن در دو امتداد عمود بر هم و بدون پیشامدگی و پس رفتگی زیاد باشد و از ایجاد تغییرات نامتقارن پلان در ارتفاع ساختمان نیز حتی المقدور احتراز شود.

4-2- از احداث طره های بزرگتر از 5/1 متر حتی المقدور احتراز شود.

4-3- از ایجاد بازشوهای بزرگ و مجاور یکدیگر در دیافراگم های کف ها خودداری شود.

4-4- از قرار دادن اجزای ساختمانی، تأسیسات و یا کالاهای سنگین بر روی طره ها و عناصر لاغر و دهانه های بزرگ پرهیز گردد.

4-5- با بکارگیری مصالح سازه ای با مقاومت زیاد و شکل پذیری مناسب و مصالح غیر سازه ای سبک، وزن ساختمان به حداقل رسانده شود.

4-6- از ایجاد اختلاف سطح در کف ها تا حد امکان خودداری شود.

4-7- از کاهش و افزایش مساحت زیربنای طبقات در ارتفاع، بطوریکه تغییرات قابل ملاحظه ای در جرم طبقات ایجاد شود، پرهیز گردد.

5- ملاحظات پیکربندی سازه ای

5-1 عناصری که بارهای قائم را تحمل می نمایند در طبقات مختلف تا حد امکان بر روی هم قرار داده شوند تا انتقال بار این عناصر به یکدیگر با واسطه عناصر افقی صورت نگیرد.

5-2- عناصری که نیرو های افقی ناشی از زلزله را تحمل می کنند به صورتی در نظر گرفته شوند که انتقال نیروها به سمت شالوده بطور مستقیم انجام شود و عناصری که با هم کار می کنند در یک صفحه قائم قرار داشته باشند.

5-3- عناصر مقاوم در برابر نیروهای افقی ناشی از زلزله به صورتی در نظر گرفته شوند که پیچش ناشی از این نیروها در طبقات به حداقل برسد. برای این منظور مناسب است فاصله مرکز جرم و مرکز سختی در طبقات در هر امتداد، کمتر از 5 درصد بعد ساختمان در امتداد باشد.

5-4-ساختمان و اجزای آن به نحوی طراحی گردند که شکل پذیری مناسب در آنها تأمین شده باشد.

5-5- در ساختمان هاییکه در آنها از سیستم قاب خمشی برای بار جانبی استفاده می شود، طراحی به نحوی صورت گیرد که تا حد امکان ستونها دیرتر از تیرها دچار خرابی شوند(ستون قوی-تیر ضعیف)

5-6- اعضای غیر سازه ای مانند دیوارهای داخلی و نماها طوری اجرا شوند که تا حد امکان مزاحمتی برای حرکت اعضای سازه ای در زمان زلزله ایجاد نکنند. در غیر اینصورت اثر اندر کنش این اعضا با سیستم سازه باید در تحلیل سازه در نظر گرفته شود.

5-7- از ایجاد ستون های کوتاه، حتی الامکان خودداری شود.

6- ضوابط کلی

6-1 کلیه عناصر باربر ساختمان باید به نحو مناسبی به هم پیوسته باشند تادر زمان زلزله عناصر مختلف از یکدیگر جدانشده و ساختمان بطور یکپارچه عمل کند. در این مورد کف ها باید به عناصر قائم باربر، قاب ها و یا دیوارها، به نحو مناسبی متصل باشند، بطوریکه بتوانند بصورت یک دیافراگم نیروهای ناشی از زلزله را به عناصر باربر جانبی منتقل کنند.

6-2- ساختمان باید در هر دو امتداد افقی عمود بر هم قادر به تحمل نیروهای افقی ناشی از زلزله باشد و در هر یک از این امتدادها نیز باید انتقال نیروهای افقی به شالوده بطوری مناسب صورت گیرد.

6-3- حداقل عرض درز انقطاع، در هر طبقه برابر یک صدم ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه می باشد. برای تأمین این منظور فاصله هر طبقه ساختمان از مرز زمین مجاور (در صورتیکه مالکیت آن فرق داشته باشد) حداقل باید برابر پنج هزارم ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه باشد. فاصله درز انقطاع را می توان با مصالح کم مقاومت که در هنگام زلزله در اثر برخورد دو ساختمان به آسانی خرد شود، به نحو مناسبی برنمود بطوریکه پس از زلزله به سادگی قابل جایگزین کردن و بهسازی باشد.

7- گروه بندی ساختمانها بر حسب اهمیت

ساختمانها از نظر اهمیت به چهار گروه تقسیم می شوند:

گروه 1-الف- ساختمانهای «با اهمیت زیاد ضروری»

در این گروه ساختمانهایی قرار دارند که قابل استفاده بودن آنها پس از وقوع زلزله اهمیت خاص دارد و وقفه در بهره برداری از آنها بطور غیر مستقیم موجب افزایش تلفات و خسارات می شود مانند بیمارستانها و درمانگاهها، مراکز آتش نشانی، مراکز و تأسیسات آبرسانی، نیروگاهها و تأسیسات برق رسانی، برجهای مراقبت فرودگاهها، مراکز مخابرات، رادیو و تلوزیون، تأسیسات نظامی و انتظامی، دادگستری و زندان، مراکز کمک رسانی و بطور کلی تمام ساختمانهایی که استفاده از آنها در امداد و نجات مؤثر می باشد. ساختمانها و تأسیساتی که خرابی آنها موجب انتشار گسترده مواد سمی و مضر در دراز مدت برای محیط زیست می شوند جزو این گروه ساختمانها منظور می گردند.

گروه 1- سایر ساختمانهای «با اهمیت زیاد»

سایر ساختمانهای گروه یک «بااهمیت زیاد» شامل سه دسته زیر است:

ب: ساختمانهایی که خرابی آنها موجب تلفات زیاد می شود مانند مدارس، مساجد، استادیومها، سالن های سینما و تأتر، سالنهای اجتماعات، فروشگاههای بزرگ، ترمینالهای مسافربری یا هر فضای سر پوشیده که محل تجمع بیش از 300 نفر در زیر یک سقف باشد.

ج: ساختمانهایی که خرابی آنها سبب از دست رفتن ثروت ملی می گردد مانند موزه ها، کتابخانه ها و بطور کلی مراکزی که در آنها اسناد ملی و یا آثار پر ارزش نگهداری می شود.

د: ساختمانها و تأسیسات صنعتی که خرابی آنها موجب آلودگی محیط زیست و یا آتش سوزی وسیع می شود مانند پالایشگاهها، انبارهای سوخت و مراکز گازرسانی.

گروه 2- ساختمانهای «با اهمیت متوسط»

این گروه شامل کلیه ساختمانهای مشمول این آیین نامه، بجز ساختمانهای عنوان شده در گروههای دیگر می باشد، مانند ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری، هتلها و پارکینگهای چند طبقه، انبارهای کارگاهها، ساختمانهای صنعتی و غیره.

گروه 3- ساختمانهای «با اهمیت کم»

این گروه شامل دو دسته زیر می باشد:

الف- ساختمانهایی که خسارت نسبتاً کمی از خرابی آنها حادث می شود و احتمال بروز تلفات در آنها بسیار اندک است، مانند انبارهای کشاورزی و سالنهای مرغداری.

ب- ساختمانهای موقت که مدت بهره برداری از آنها کمتر از 2 سال است.

8-گروه بندی ساختمانها بر حسب شکل

ساختمانها بر حسب شکل به دو گروه منظم و نامنظم بشرح زیر تقسیم می شوند:

8-1-ساختمانهای منظم

ساختمانهای منظم به گروهی ازساختمانها اطلاق می شود که دارای کلیه ویژگی های زیر باشند:

8-1-1- منظم بودن در پلان

الف- پلان ساختمان دارای شکل متقارن و یا تقریباً متقارن نسبت به محورهای اصلی ساختمان، که معمولاً عناصر مقاوم در برابر زلزله در امتداد آنها قرار دارند، باشد. همچنین در صورت وجود فرورفتگی یا پیشامدگی در پلان، اندازه آن درهر امتداد از 25 درصد بعد خارجی ساختمان در آن امتداد تجاوز ننماید.

ب- در هر طبقه فاصله بین مرکز جرم و مرکز سختی در هر یک از دو امتداد متعامد ساختمان از 20 درصد بعد ساختمان در آن امتداد بیشتر نباشد.

ج- تغییرات ناگهانی در سختی دیافراگم هر طبقه نسبت به طبقات مجاور از 50 درصد بیشتر نبوده و مجموع سطوح باز شو در آن از 50 درصد سطح کل دیافراگم تجاوز ننماید.

د- در مسیر انتقال نیروی جانبی به زمین انقطاعی مانند تغییر صفحه اجزای باربر جانبی در طبقات وجود نداشته است.

ه- در هر طبقه حداکثر تغییر مکان نسبی در انتهای ساختمان، با احتساب پیچش تصادفی، بیشتر از 20 درصد با متوسط تغییر مکان نسبی دو انتهای ساختمان در آن طبقه اختلاف نداشته باشد.

8-1-2- منظم بودن در ارتفاع

الف- توزیع جرم در ارتفاع ساختمان تقریباً یکنواخت باشد بطوریکه هیچ طبقه ای به استثنای بام و خرپشته بام نسبت به جرم طبقه زیر خود بیشتر از50 درصد تغییر نداشته باشد.

ب- سختی جانبی در هیچ طبقه ای کمتر از 70 درصد سختی جانبی طبقه روی خود و یا کمتر از 80 درصد متوسط سختی سه طبقه روی خود نباشد. طبقه ای که سختی آن کمتر از محدوده عنوان شده در این بند باشد انعطاف پذیر تلقی شده و طبقه «نرم» نامیده می شود.

ج- مقاومت جانبی هیچ طبقه ای کمتر از 80 درصد مقاومت جانبی طبقه روی خود نباشد. مقاومت هر طبقه برابر با مجموع مقاومت جانبی کلیه اجزای مقاومی است که برش طبقه را در جهت مورد نظر تحمل می نمایند. طبقه ای که مقاومت جانبی آن کمتر از حدود عنوان شده در این بند باشد، ضعیف تلقی شده و طبقه«ضعیف» نامیده می شود.

8-2- ساختمانهای نامنظم

ساختمانهای نامنظم به ساختمانهایی اطلاق می شود که فاقد یک یا چند ویزگی ضوابط بند8-1 باشند.

9- گروه بندی ساختمانها بر حسب سیستم سازه ای

ساختمانها برحسب سیستم سازه ای در یکی از گروه های زیر طبقه بندی می شوند:

9-1- سیستم دیوارهای باربر

نوعی سیستم سازه ای است که فاقد یک سیستم قاب ساختمانی کامل برای باربری قائم می باشد. در این سیستم دیوارهای باربر و یا قاب های مهاربندی شده عمدتاً بارهای قائم را تحمل نموده و مقاومت در برابر نیروهای جانبی نیز بوسیله همان دیوارهای باربر که بصورت دیوارهای برشی عمل می کند و یا قابهای مهاربندی شده تأمین می شود.

9-2- سیستم قاب ساختمانی ساده

نوعی سیستم سازه ای است که در آن بارهای قائم عمدتاً توسط قابهای ساختمانی کامل با اتصالات تحمل شده و مقاومت در برابر نیروهای جانبی توسط دیوارهای برشی یا قابهای مهاربندی شده تأمین می شود. سیستم قابهای با اتصالات خورجینی (یا رکابی) همراه با مهاربندی های قائم نیز از این گروهند.

9-3- سیستم قاب خمشی

نوعی سیستم سازه ای است که در آن بارهای قائم توسط قاب های ساختمانی کامل تحمل شده و مقاومت در برابر نیروهای جانبی توسط قاب های خمشی تأمین می گردد. سازه های فضایی خمشی کامل و یا سازه های با قابهای خمشی در پیرامون و یا در قسمتی از پلان، همراه با قابهای با اتصالات ساده در سایر قسمتهای پلان، از این گروهند.

در این سیستم قابهای خمشی بتنی و فولادی را می توان به صورت های معمولی، متوسط یا ویژه طراحی کرد.

9-4- سیستم دوگانه یا ترکیبی

نوعی سیستم سازه ای است که در آن:

الف- بارهای قائم عمدتاً توسط قاب های ساختمانی کامل تحمل می شوند.

ب- مقاومت در برابر بارهای جانبی توسط مجموعه ای از دیوارهای برشی یا قاب های مهار بندی شده همراه با مجموعه ای از قاب های خمشی صورت می گیرد. سهم برش گیری هر یک از دو مجموعه با توجه به سختی جانبی و اندرکنش آن دو، در تمام طبقات، تعیین می شود.

ج- هر یک از دو مجموعه دیوارهای برشی و یا قابهای مهار بندی شده، و قاب های خمشی مستقلاً قادر به تحمل حداقل 25 درصد نیروهای جانبی وارد به ساختمان می باشند.

در ساختمان های کوتاه تر از هشت طبقه و یا با ارتفاع کمتر از 30 متر به جای توزیع بار به نسبت سختی عناصر باربر جانبی، می توان دیوار های برشی یا قابهای مهاربندی شده را برای 100 درصد بار جانبی و مجموعه قاب های خمشی را برای 30 درصد بار جانبی طراحی کرد. بکار گیری قاب های خمشی بتنی و فولادی معمولی برای باربری جانبی در این سیستم مجاز نمی باشد و در صورت استفاده از این نوع سازه، سیستم از نوع ساده محسوب خواهد شد.

9-5- سایر سیستم های سازه ای
ویژگی های سیستم های دیگر از نظر باربری های قائم و جانبی باید بر مبنای آیین نامه ها و تحقیقات فنی و یا آزمایشهای معتبر تعیین شود

چکیده

در این نوشتار تلاش گردیده نگاهی به موقعیت ایران در پهنه کره زمین و نقش زلزله در این منطقه ، در کنار وضعیت عمومی بناهای کشور در شهر و روستا از حیث پایداری در مقابل این پدیده طبیعی صورت گیرد در گام بعدی به پراکنش بناهای موجود غیر پایدار در سطح کشور و به درسهایی که در زمینه توجه به پایدارسازی پس از زلزله های مهم صورت گرفته اشاره شده است. وضعیت پیش رو و اینکه چه باید کرد با رویکرد توجه به ساختمانهای موجود کشور و ساخت و سازهای جدید در انتها مد نظر بوده است.

EXrozblog.comEXایران و زلزله:

کشورمان به لحاظ استقرار در روی کره زمین در موقعیتی قرار گرفته است که یکی از فعالترین کمربندهای زلزله خیز جهان تحت عنوان « آلپ هیمالیا » از آن می گذرد.

این موقعیت خاص در طول تاریخ ایران را هم زیست با زلزله های متعدد و با شدتهای متفاوتی قرار داده است وقوع حدود 3500 زلزله در طول یکصد سال گذشته موید این همزیستی است.

به طور میانگین هر سال یک زلزله بزرگ و هر 10 سال یک زلزله با بزرگی 7 درجه در مقیاس ریشتر به بالا حاصل این همزیستی است. سوال عمده ای که می تواند مطرح شود این است « آیا تا چه اندازه این همزیستی منجر به توجه ، درک و حساسیت و اهمیت موضوع و نهایتاً آمادگی علمی ، مدیریتی ، اجتماعی ، فرهنگی و اجرائی ما شده است؟»

نتایج حاصل از زلزله طی سالیان گذشته نشان می دهد اگر چه برنامه ریزان ، متخصصین و مجریان پندهایی از این حوادث گرفته و اصلاحات و تمهیداتی در جهت مقابله با این پدیده طبیعی صورت پذیرفته است لیکن تا نقطه مطلوب فاصله نسبتاً زیادی است.

در حالیکه ایران 1 درصد از جمعیت دنیا را در خود جای داده است لیکن تلفات جانی ناشی از این حوادث 6% کل تلفات جهان است . بخش عمده ای از جمعیت کشور در پهنه خطرناک زندگی می کنند. اکثر مناطق پر جمعیت و مراکز شهری مهم در پهنه با خطر بالا قرار گرفته اند. 76 درصد شهرهای بزرگ و متوسط کشور و عمده مناطق روستایی بر روی پهنه های با خطر زلزله بالا قرار گرفته اند. از مجموع حدود 68 هزار نقطه روستائی کشور بیش از 2/3 میلیون واحد مسکونی از مصالح غیر پایدار و بی دوام ساخته شده اند.

و در سطح شهرهای کشور نیز بالغ بر 8/2 میلیون واحد مسکونی موجود ناپایدار و غیر مقاوم در برابر زلزله هستند.

به دیگر سخن از مجموع بیش از 13 میلیون واحد مسکونی شهری و روستایی کشور حدود 6 میلیون واحد غیر مقاوم و نا پایدار در برابر زلزله هستند.

پراکنش واحدهای ناپایدار شهری در 3 حوزه شکل گرفته است:

الف: حوزه بافتهای فرسوده شهری:

این مناطق که عمدتاً هسته های اولیه پیدایش و رشد شهرها و شهر نشینی هستند از یکسو واجد معماریهای ارزشمند بومی و اسلامی اند که هویت ساز و الهام بخش برای امروز و آینده معماری و شهرسازی این مرز و بوم هستند و از سوی دیگر به دلیل استفاده از مصالح نا پایدار و فرسودگی شدید کالبد در این مناطق به همراه عدم برخورداری از خدمات روبنائی و زیر بنائی مناسب من جمله دسترسیها و معابر از جمله آسیب پذیر ترین مناطق شهرهای کشور محسوب می شوند.

ب: مناطق اسکان غیر رسمی ( حاشیه نشینی ):

این مناطق که عمدتاً به دلیل رشد سریع و خارج از برنامه ریزی شهر نشینی و مهاجرتهای گسترده به شهرهای بزرگ بصورت خودرو و غیر رسمی شکل گرفته و احداث شده اند به لحاظ کالبدی از مصالح بی دوام و غیر استاندارد ساخته شده و فاقد هر گونه خدمات زیر بنائی و روبنائی هستند.

ج: بافتهای نوین شهری:

عمدتاً توسعه های قانونمند شهری که طی کمتر از یکصد سال اخیر و به ویژه با ورود خودرو به زندگی شهری شکل گرفته و توسعه پیدا کرده اند دارای ترکیبی از ساخت و سازهای پایدار و ناپایدار با پراکنش متفاوت اند.

هر چند که با نزدیک شدن عمر ساختمانها به دهه های اخیر استفاده از مصالح با دوام نسبت به گذشته وضعیت بهتری را فراهم نموده است لیکن با اطمینان خاطر نمی توان از مقطعی مشخص کلیه ساخت و سازها را پایدار در مقابل زلزله قلمداد نمود.

درسهای زلزله:

زلزله های سهمگین در کشورمان بویژه طی دهه های اخیر که علوم جدید در خدمت توسعه و پیشرفت بشر قرار گرفته است هر چند هر یک از آنها فاجعه ای فراموش نشدنی بر خاطره این ملت حک نموده است لیکن در هر برهه بصورت غیر مستقیم برکاتی نیز برای کشور به ویژه عرصه ساخت و ساز به همراه داشته است که آثار خود را بصورت تصمیم های خاص منبعث از شکل گیری اراده ملی در این عرصه بجا گذاشته است.

نخستین قواعد بهبود کیفیت ساخت و ساز هر چند ابتدائی پس از زلزله طبس تدوین و عملیاتی می گردد .

زلزله رودبار و منجیل منجر به تدوین آئین نامه طرح ساختمانها در برابر زلزله می شود که امروز به آئین نامه 2800 معروف است و نهایتاً زلزله بم زمینه ساز اجباری شدن مقررات ملی ساختمان در سراسر پهنه کشور به همراه تدوین سیاستهای کلی مقابله با حوادث به ویژه زلزله و ابلاغ آن از سوی مقام معظم رهبری می گردد که نقطه عطفی برای برنامه ریزیها و سیاستگزاریهای آتی کشور خواهد گردید.

آنچه پیش روست:

صدمات ناشی از زلزله می تواند بسیار گسترده باشد. ابعاد سنگین خسارات مالی و فیزیکی تحمیل شده به همراه فرصتهای ارزشمندی که از کشور صرف بازسازی منطقه خسارت دیده می شود تنها بخشی از خسارات وارده است. بخش عمده خسارت از بین رفتن جان انسانهایی است که در مبانی اعتقادی ما بیش از هر چیزی کرامت دارد و در کنار هزینه های سنگینی که کشور صرف رشد و تعالی این انسانها نموده در یک لحظه نابود می گردد به همراه آثار مخرب روانی ناشی از زلزله از دیگر ابعاد بیانگر عمق فاجعه در صورت عدم توجه ماست.

بر اساس برآوردهای صورت گرفته خسارات ناشی از زلزله رودبار و منجیل بالغ بر 2/7 میلیارد دلار و معادل 8 درصد کل تولید نا خالص ملی در سال 1369 بوده است و همچنین بر اساس محاسبات دیگری وقوع زلزله ای با شدت 6 ریشتر به بالا در تهران معادل یک سال تولید ناخالص داخلی کشور را خواهد بلعید. در حالیکه هزینه های پیشگیری در مقایسه با درمان در این حوزه هم بسیار ناچیز بوده و این فقط از جنبه مقایسه مالی است نه دیگر خسارات !

چه باید کرد؟

زندگی با زلزله در پهنه سرزمین ایران اجتناب ناپذیر است و اتخاذ تمهیداتی در همه زمینه ها به ویژه پژوهشی و علمی ، فرهنگی ، اجتماعی ، فنی و اجرائی ضروری است و لازم به بیان نیست که هر لحظه درنگ می تواند فاجعه ای بزرگ را بدنبال داشته باشد. در این بخش از یادداشت بیشتر می خواهیم بر حوزه ساخت و ساز مسکن و ساختمان بعنوان حوزه بسیار مهم و تأثیر گذار بر دیگر مباحث ناشی از زلزله متمرکز شویم.

گام اول: پایدارسازی ساختمانهای موجود

همانگونه که اشاره شد بهبود پایدارسازی تأسیسات زیر بنائی و ساختمانهای موجود « نوسازی واحدهای روستائی » ، « نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده شهری» ، « توانمند سازی مناطق با اسکان غیر رسمی (حاشیه نشین ها) » و « مقاوم سازی ساختمانهای نا پایدار شهری » تحت دو برنامه تدوین و در حال عملیاتی شدن است . برنامه اول تحت عنوان نوسازی و مقاوم سازی روستاها آغاز گردیده است . بر اساس این برنامه طی 10 سال سالانه 200000 واحد مسکونی ، پایدار روستائی با نظارت فنی و ارائه خدمات مهندسی در کنار تأمین تسهیلات با سود و کار مزد کم تحت مدیریت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی انجام خواهد شد.

در حکم دیگری در ماده 30 قانون برنامه چهارم دولت مکلف شده است ظرف مدت 10 سال نسبت به مقاوم سازی واحدهای مسکونی شهری اقدام نماید . در همین راستا برنامه 10 ساله ای تدوین گردیده که طی آن باید بالغ بر 8/2 میلیون واحد مسکونی شهری واقع در بافتهای نوین شهری ، بافتهای فرسوده و مناطق حاشیه ای ظرف مدت مذکور حسب مورد در برنامه مقاوم سازی ، نوسازی و بازسازی قرار گیرند و با حمایت دولت از طریق ارائه خدمات فنی و مهندسی ، ارائه تسهیلات یارانه دار ، اولویت دادن در نوسازی و تأمین خدمات زیر بنائی و روبنائی این محلات با محوریت حضور و مشارکت فعال ساکنین و بخش خصوصی و تعاونیهای تخصصی مربوطه کار پایدارسازی واحدهای مسکونی شهری طی 10 سال صورت گیرد. هر چند که تسهیلات پیش بینی شده در قانون بودجه سال 85 با آنچه در برنامه مذکور دیده شده فاصله نسبتاً زیادی دارد لیکن آنچه در قانون بودجه در جهت حمایت از نوسازی بافتهای فرسوده آورده شده برای نخستین بار است که در برنامه های سالانه مالی دولت مد نظر و توجه قرار می گیرد.

گام دوم: ساخت و ساز پایدار بناهای جدید

بطور متوسط درحال حاضر بالغ بر 2000 واحد مسکونی جدید روزانه در کشور احداث می گردد به مفهوم دیگر هر 10 روز معادل ساخت شهری در حد بم در کشور ساخته می شود. نقش اساسی که بخش ساختمان در تولید نا خالص ملی دارد در کنار حفظ جان شهروندان هیچ گزینه دیگری جز توجه ویژه و ساخت بناهای پایدار و مستحکم در برابر زلزله را پیش رویمان قرار نمی دهد.

و این توجه به مفهوم دقت در تک تک عناصر زنجیره تولید ساختمان است:

منابع انسانی ، زمین و ویژگیهای آن ، مصالح ساختمانی ، قوانین و مقررات حاکم بر ساخت و ساز و روشها و تکنیکهای ساخت از جمله مهمترین حلقه های این زنجیره مهم به شمار می آیند.

در بخش منابع انسانی ، احراز صلاحیت نیروهای درگیر ، آموزش و ارتقاء مهارت ، تعریف فرایندهای مناسب به منظور اطمینان از نقش عوامل انسانی اعم از مهندسین ، کاردانها ، معماران و کارگران ساختمانی در طراحی ، نظارت و اجرای ساختمان بایستی مد نظر قرار گیرند. تعریف و ایجاد ساختارهای حرفه ای در قالب دفاتر حرفه ای مهندسی ، اشخاص حقوقی حرفه ای با تخصصهای طراحی ، نظارت ، اجراء بازرسی و کنترل کیفیت از گامهای مهم این بخش است که برخی شکل گرفته و برخی اقدامات باید در آینده عملیاتی شود.

در مبحث زمین ، توجه به ویژگیهای ساختاری زمین ، مطالعات پهنه بندی در سطح کشور و انطباق سیاستهای توسعه سکونتگاههای شهری و روستائی بر اساس نتایج این مطالعات از گامهای مهم دیگر است.

استانداردهای اجباری برای مصالح و تولیدات قابل بهره برداری در ساختمان به ویژه در زمینه مصالحی که در پایدارسازی بناها کاربرد پیدا می کنند و نظارت دائمی بر فرایند تولید آنها از جمله وظایف مهمی است که موسسات مربوطه باید عمل نمایند هر چند که طی سالیان اخیر چندمین قلم از مصالح عمده ساختمانی در چرخه استاندارد اجباری قرار گرفته اند لیکن تا تکامل بحث فاصله داریم.

مقررات فنی ساخت و ساز که در کشور ما تحت عنوان « مقررات ملی ساختمان » نامگذاری شده است از جمله ابزارهای مهم برای حصول اطمینان از محاسبه ، طراح و اجرای ساختمانهای پایدار در صورت رعایت آنهاست. تا کنون 20 مبحث از مقررات ملی ساختمان تدوین و بعضاً بازنگری شده و خوشبختانه بر اساس آئین نامه ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان در سال 1384 رعایت کلیه این مقررات در کلیه ساخت و سازهای سراسر کشور الزامی شده است.

فن آوریهای مناسب جهت ساخت بناهای سبک ، مقاوم و متناسب با اقلیم و شرایط بومی کشور از جمله مباحث مهم دیگری است که باید در حوزه ساخت و ساز کشور مورد توجه خاص قرار گیرد و شرایطی فراهم گردد تا از کلیه متخصصین دانشگاهی و اجرائی که با این هدف نسبت به طراحی و ابداع مصالح و روشهای اجرای نوین ساختمان اقدام نمایند حمایتهای مادی و معنوی مناسب صورت گیرد.

بدیهی است تحقق این امر یعنی ایجاد ساختمانهای پایدار و مطمئن در برابر حوادث به ویژه زلزله در کشور باید به باور عمومی و عزم ملی به دور از شعار تبدیل شود و در این راستا دانشگاهها و مراکز علمی کشور ، دستگاههای اجرائی مرتبط به ویژه وزارت مسکن و شهرسازی ، شهرداریها ، وزارت کشور ، کار و امور اجتماعی ، سازمان مدیریت و برنامه ریزی بعنوان دستگاههای خط مقدم این جبهه ، مجلس شورای اسلامی و دستگاه قضائی کشور و بالاخره مطبوعات و رسانه ملی وظایف مهم و حساسی بعهده دارند که باید همسو با جامعه حرفه ای بخش مهندسی کشور متعهدانه و مسئولانه نقش های تاریخی خود را ایفا نمایند وگرنه زلزله و زلزله های بعدی نزدیک است. بسیار نزدیکتر از آنچه فکر می کنیم و اگر به وظایفمان خوب عمل نکنیم پاسخمان به ملت دو تاریخ و در پیشگاه باریتعالی چه خواهد بود؟

پلان های معماری مجتمع تجاری، مسکونی 175 واحدی ، 12 طبقه
هر طبقه 25 واحد
زیربنا 3663 مترمربع
کل بنا 44818.20 مترمربع
نقشه ها توسط بنده طراحی شده اند.

نقشه ها در ادامه مطلب

EXrozblog.comEX

پلان های معماری مجتمع تجاری، مسکونی 175 واحدی ، 12 طبقه
هر طبقه 25 واحد
زیربنا 3663 مترمربع
کل بنا 44818.20 مترمربع
نقشه ها توسط بنده طراحی شده اند.

لینک دانلود

دانلود نقشه >>>>کلیک کنید<<<<<

نقشه های معماری یک پارکینگ طبقاتی

زیربنا : 3653 متر مربع
تعداد طبقات : 7 طبقه
تعداد طبقات زیرزمین : 3 طبقه
کاربری طبقات زیرزمین 2- و 3- : پارکینگ
کاربری طبقات زیرزمین 1- و همکف : تجاری
کاربری طبقات 1 و 2 و 3 : پارکینگ
کل متراژ : 25571 متر مربع
تعداد پارکینگ تامین شده در هر طبقه : 115 پارکینگ
تعداد کل پارکینگ تامین شده : 578 پارکینگ
تعداد کل واحدهای تجاری : 339 واحد

این نقشه ها بعنوان نقشه های اولیه طراحی شده اند و بعلت عدم توجیه اقتصادی تکمیل نشده اند. در ضمن این نقشه ها به شهرداری مرکزی تهران ارائه شده اند و در کمیسیون ماده 5 و کمیسیون طرح تفصیلی بررسی شده اند.
نقشه ها توسط بنده طراحی شده است.

EXrozblog.comEX

نقشه های معماری یک پارکینگ طبقاتی

زیربنا : 3653 متر مربع
تعداد طبقات : 7 طبقه
تعداد طبقات زیرزمین : 3 طبقه
کاربری طبقات زیرزمین 2- و 3- : پارکینگ
کاربری طبقات زیرزمین 1- و همکف : تجاری
کاربری طبقات 1 و 2 و 3 : پارکینگ
کل متراژ : 25571 متر مربع
تعداد پارکینگ تامین شده در هر طبقه : 115 پارکینگ
تعداد کل پارکینگ تامین شده : 578 پارکینگ
تعداد کل واحدهای تجاری : 339 واحد

این نقشه ها بعنوان نقشه های اولیه طراحی شده اند و بعلت عدم توجیه اقتصادی تکمیل نشده اند. در ضمن این نقشه ها به شهرداری مرکزی تهران ارائه شده اند و در کمیسیون ماده 5 و کمیسیون طرح تفصیلی بررسی شده اند.
نقشه ها توسط بنده طراحی شده است.

برای دانلود روی ادرس زیر کلیک نمایید.

{{{{{{{{{دانود نقشه های پارکینگ}}}}}}}}}

EXrozblog.comEX

((((((((((((((((دانلود کن)))))))))))))))

در این پست شما میتوانید نقشه های معماری و سازه یک ساختمان رو دانلود کنید

دانلود در ادامه مطلب

EXrozblog.comEX

××××××××دانلود کنید×××××××××

نقشه هاي معماري و سازه
يك واحدي 211 متر زيربنا
اسكلت فلزي همراه با جزييات

EXrozblog.comEX

نقشه هاي معماري و سازه
يك واحدي 211 متر زيربنا
اسكلت فلزي همراه با جزييات

$$$$$$$$$$$دانلود نقشه$$$$$$$$$$

یکی از مشکلاتی که بشر از آغاز زراعت بر روی زمین با آن مواجه بوده، فرسایش سریع خاکها می باشد. فرسایش خاک هنوز هم در آمریکا و بسیاری از مناطق حاره ای و نیمه خشک دنیا از معضلات به شمار می رود و در کشورهایی که آب و هوای معتدل دارند _ از جمله انگلستان، بلژیک و آلمان _ به عنوان یکی از مسایل خطرناک تلقی می شود. این مشکل در ایران که بخش وسیع آن را کویر ها در بر گرفته اند و خاک از پوشش مناسبی برخوردار نیست بسیار بارز و چشمگیر است.
جلوگیری از فرسایش خاک که در واقع معنی آن کاهش میزان تلفات است، به حدی که سرعت فرسایش تقریبا برابر سرعت طبیعی تلفات خاک گردد، بستگی به انتخاب استراتژیهای مناسب در حفاظت خاک دارد. این امر مستلزم شناخت تمامی فرایند های فرسایش است. اثر فرسایش تنها به مناطقی که خاک سطحی آن توسط باد و آب از بین رفته و سنگ مادر یا خاک زیر در معرض دید قرار گرفته و سطح زمین توسط آب بریدگیها چاک چاک شده است مربوط نمی شود، بلکه مناطق پایین باد و کف دره ها را که در آن سطح زمین پوشیده از نهشته های شن و ماسه بوده و کانالها و نهر هایی که از رسوب پر شده اند را نیز در بر می گیرد. EXrozblog.comEX

فرسایش

فرسایش که به آلمانی Abtrage و به فرانسه و انگلیسی Erosion گفته می شود، از کلمهلاتینگرفته شده و عبارت است از فرسودگی و از بین رفتن مداوم خاک سطح زمین ( انتقال یا حرکت آن از نقطه ای به نقطه دیگر در سطح زمین ) توسط آب یا باد. از آغاز پیدایش کره زمین، باد و باران قشر سطحی آن را شسته یا از جا کنده و اجزای آن را از نقطه ای به نقطه دیگر حمل کرده است. به این تریتب بستر نهرها، مخروط افکنه ها و دلتای رودخانه ها بعضی از چاله ها و خلاصه تپه های شنی به وجود آورده و در نتیجه سطح زمین تدریجا دچار تغییر شکل شده است. فقط در سایه حمایت پوشش نباتی ( درختان یا سایر گیاهان انبوه ) بوده که فرسایش بسیار کند شده و تعادلی در تشکیل و فرسایش خاک ایجاد گردیده است. این تعادل مساعد که تحت تأثیر شرایط طبیعی حکمروا شده بود، از زمانی که بشر زمین را به منظور تهیه محصول و بدست آوردنغذا و دیگر مایحتاج خود، مورد کشت و زرع قرار داد یا از آن به عنوان مرتع استفاده کرد، بر هم خورد و زمینها در معرض فرسایش شدید و سریع قرار گرفت. Erodere

بنابراین، فرسایش قبل از آن که زمین مورد بهره برداری انسان قرار گیرد نیز اتفاق می افتاده ( فرسایش طبیعی ) ولی از وقتی که انسان در آن به کشت و زرع، دامداری و غیره مشغول شده، باعث فرسایش بیش از حد ( فرسایش سریع و شدید ) خاک شده است. انسان، ابتدا به فرسایش خاک و مسایل ناشی از آن توجهی نداشته است ولی افزایش سریع جمعیت و همچنین عدم توجه به بهره برداری صحیح از زمین، سبب شد که انسان در روی دامنه های پرشیب و ارتفاعات زیاد نیز کشت و زرع کند و برای سیر کردن احشام خود، مراتع را هم بیش از حد و بی موقع مورد چرا قرار دهد. این عملیات او سبب شد که خاک مقاومت خود را از دست بدهد و بر اثر باران های شدید و آبیاری بی رویه و بادهای تند، بشدت فرسایش یابد، به طوری که زمین بر اثر فرسایش، در بسیاری از موارد حاصلخیزی خود را از دست داده یا بکلی ویران شد. این وضع سبب شد که انسان متوجه شود که چگونه با اعمال بی رویه خود موجب فرسایش و نابودی خاک شده است. فرسایش خاک، با اینکه در آغاز کمتر احساس می شود، ولی با گذشت زمان اهمیت تخریبی آن بحدی زیاد می شود که ممکن است پس از چندین سال مثلاً در دوره یک نسل که سی سال فرض شود، خاکی به عمق حدود 30 سانتیمتر از سطح زمین معدوم گردد. جبران خاک فرسایش یافته، برای طبیعت بویژه در مناطق خشک که شرایط برای تشکیل خاک بسیار نامساعد می باشد بسیار دشوار و طولانی است. از این رو بخصوص ساکنان مناطقخشک باید در حفظ و جلوگیری از فرسایش آن سعی و همت بیشتری مبذول دارند زیرا به طورطبیعی در این مناطق، هم فرسایش شدید تر است و هم همان طور که ذکر شد، امکانتشکیل خاک کمتر می باشد.

طبق محاسباتی که صورت گرفته است، به طور کلی برای تشکیل یک سانتیمتر خاک 500 تا800سال زمان لازم است، و اگر حساب کنیم که خاک زراعتی 25 سانتیمتر عمق داشته باشد پس این ضخامت خاک، طی 20 هزار سال کار مداوم طبیعت بوجود آمده است.

با از دست رفتن این خاک به وسیله یک عامل مخرب نظیر سیل یا بی مبالاتی زارع و غیره بهصورت فرسایش، در حقیقت زحمت چندین هزار ساله طبیعت برای بشر هدر می رود و تازههزاران سال دیگر هم وقت لازم است، تا شاید خاک از دست رفته، جبران گردد. علت عمده اختلافاتی که از نظر فرسایش بین نقاط خشک و مرطوب وجود دارد، پوشش گیاهی زیاد در نقاط مرطوب است که نقش عمده ای در حفظ خاک ایفا می نماید.

در مناطق جنگلی و نقاطی که نباتات مرتعی سطح خاک را پوشانیده اند عوامل فرسایش کمتر تأثیر می کند. در این مناطق، آبهای باران و برف توسط گیاهان در زمین نگهداری می شود. نباتات با حفظ آب و نفوذ دادن آن در خاک، مانع جاری شدن آب در سطح زمین، و در نتیجه مانع از فرسایش خاک می گردند. پوشش گیاهی، خاک را در مقابل فرسایش بادی نیز حفظ می کند.

تغییرات مکانی

مطالعاتی که در زمینه رابطه تلفات خاک و آب و هوا در مقیاس جهانی انجام شده است، نشان می دهد که فرسایش در جاهایی به حداکثر خود می رسد که میانگین بارندگی موثر سالانه آن 300 میلی متر باشد. منظور از بارندگی موثر مقدار بارانی است که در شرایط مشخص درجه حرارت بتواند مقدار معینی رواناب ایجاد نماید. در وضعیتی که مقدار بارندگی کمتر از 300 میلی متر باشد با افزوده شدن بارندگی، فرسایش نیز افزایش می یابد. البته افزایش بارندگی باعث بهتر شدن پوشش گیاهی نیز می شود و این خود سطح خاک را بهتر محافظت می کند. اما در وضعیتی که مقدار بارندگی سالانه بیشتر از 300 میلی متر باشد، نقش حفاظتی پوشش گیاهی بر عوامل فرسایش فزونی گرفته، در نتیجه با افزوده شدن بارندگی میزان تلفات خاک کاهش پیدا می کند. شاهد هایی نیز در دست است، که اگر نزولات جوی افزایش یابد، بارندگی و رواناب ناشی از آن ممکن است به حدی زیاد باشد که خود باعث افزایش تلفات خاک گردد. در 20 ساله اخیر اطلاعات زیادی در زمینه بار رسوب در رودخانه ها جمع آوری شده است. هر چند این داده ها به دلیل اشکالات فنی در اندازه گیری بار بستر و کمبود اندازه گیریهای املاح محلول آب بیشتر مربوط به مواد معلق می باشد ولی از نظر شناخت معقول الگوی فرسایش آبی در دنیا به خوبی می توان از آنها استفاده کرد. عمده ترین نتیجه ای که از این شناخت حاصل شده، آن است که مناطق نیمه خشک و نیمه مرطوب دنیا بخصوص در چین، هندوستان، غرب آمریکا، روسیه مرکزی و نواحی مدیترانه ای ، سخت در معرض فرسایش قرار دارند. مشکل فرسایش خاک در این مناطق همراه با نیاز شدید به حفاظت آب و موضوع حساس بودن شرایط اکولوژیکی محیط است. به طوری که حذف پوشش گیاهی، چه به صورت چرای دام و چه به صورت برداشت محصول، باعث کاهش سریع مواد آلی شده که خراب شدن خاک و خطر کویری شدن را در پی خواهد داشت.

از دیگر مناطقی که با فرسایش شدید روبرو می شوند نواحی کوهستانی مانند آند، هیمالایا قره قوم، بخشی از کوههای راکی، بریدگیهای دره ای آفریقا و مناطق پوشیده از خاکهایآتشفشانی، مانند جاوه، جزیره جنوبی نیوزلند، گینه جدید پایو و قسمتهایی از آمریکای مرکزی را می توان نام برد.

سومین مناطق دنیا که با خطر فرسایش روبرو بوده، مناطقی هستند که در آنها شکل زمین و خاک نتیجه اقلیمهای گذشته است. هر چند این زمینها در حال حاضر ظاهرا پایدار به نظر می رسند ولی کوچکترین کار تخریبی این پایداری را از بین می برد. باتلر از روی اصول چینه شناسی و کاربرد آن در لایه میانی خاک در دشتها و تپه ماهورهای جنوب شرقی استرالیا شاهدهایی را پیدا کرد که دلالت بر وجود دوره های ثبات، که در آن خاک روی زمین تشکیل شده است، و دوره های عدم ثبات، که در آن خاک فرسایش یافته و یا در آن محل رسوب گذاری شده است، دارد. از جایی که فرسایش با شدت زیاد صورت گرفته است و آثار آن امروزه به صورت خندقهایی در حوالی کانبرا یا فرسایش بادی در گندمزارهای سوان هیل در ویکتوریا مشاهده می شود ولی احتمالا این فرسایش، که نتیجه تغییر شدید در آب و هوا بوده است، قبل از اسکان گرفتن انسان در این نواحی به وقوع پیوسته است. در تحلیل داده های فرسایش باید دقت کافی به عمل آید. زیرا سرعت فرسایش بستگی به وسعت منطقه مورد مطالعه نیز دارد. قسمتی از رسوبات جداشده از تپه ها، خاکریزها، و یا خاکبرداریها، همراه با آب، راهی رودخانه ها می شوند. اما بخشی از آنها در طول مسیر در دامنه تپه ها و یا دشت ها بجا مانده و موقتا در آن جا ذخیره می شوند. چون حوضه های بزرگ، نسبتا، زمینهای بیشتری را که مناسب رسوب گذاری است دارند، لذا میزان فرسایش در واحد سطح در حوضه های کوچک زیاد تر بوده و با افزایش وسعت حوضه از مقدار آن کاسته می شود. نسبتی از مقدار خاک فرسایش شده که بصورت رسوب وارد رودخانهمی شود به نام نسبت انتقال رسوب نامیده میشود. متاسفانه در این مورد مطالعات زیادی انجام نشده است، زیرا غالبا فقط مقدار تولید رسوب مورد نظر بوده است حال آنکه نسبتحمل رسوب بسته به وسعت حوضه بین 3 تا 90 درصد متغیر است.

تغییرات زمانی

اکثر ژئومورفولیستها معتقدند که قسمت عمده فرسایش در اثر وقایعی صورت می گیرد کهشدت و فراوانی وقوع آنها متوسط است، زیرا وقایع بسیار شدید بقدری دیر اتفاق می افتند که نقش آنها در فرسایش خاک در یک دوره زمانی معین عملا ناچیز است. مفهوم فراوانی " وقوع _ مقدار " توسط ولمن و میلر در مطالعات حمل رسوب رودخانه به کار برده شده است. این پژوهشگران دریافتند که عامل اصلی رسوب، بارانهایی است که شدت آنها از شدت وقایعی که بالاترین فراوانی را دارند بیشتر است.

علاوه بر تغییرات فرسایش به دلیل مقدار و فراوانی وقوع بارشها، شدت فرسایش دارای نوسانات فصلی می باشد. این موضوع را از نحوه اثر رژیم بارندگی در فصلهای خشک و مرطوب می توان بخوبی درک کرد. پوشش گیاهی با کمی تاخیر چرخه ای مشابه بارندگی را دنبال می کند. حساس ترین زمان از نظر فرسایش اوایل فصل مرطوب است. که در آن بارندگی زیاد ولی پوشش گیاهی که بتواند خاک را محافظت کند فقیر است. بنابراین نقطه اوج فرسایش نسبت به نقطه اوج بارندگیها زودتر اتفاق می افتد. در مورد زمین های زراعتی و در شرایطی که رژیم بارندگی نامشخص باشد الگوی تغییرات فصلی فرسایش نیز کم و بیش پیچیده خواهد بود. معمولاً اگر فاصله بین شخم تا سبز کردن گیاه مواجه با بارندگی ها یا باد شدید باشد، خطر فرسایش افزایش می یابد. لذا در اروپا و از جمله انگلستان بهار را می توان فصل حداکثر فرسایش به شمار آورد. نوع بهره وری زمین و فرسایش با یکدیگر رابطه نزدیک دارند. در صورتی که از زمین استفاده نامعقول به عمل آید میزان فرسایش به شدت افزایش می یابد. در چنین شرایطی اثرات وقایع ژیومورفولوژیکی متوسط و شدید بسیار خطرناک خواهد بود. در هر حال از تحلیل های تاریخی و ژئومورفولوژیکی چنین نتیجه گیری می شود که فرسایش یک فرایند طبیعی است و اگر انسان از زمین استفاده نامعقول به عمل آورد میزان آن افزایش می یابد. لذا در فرسایش خاک هم جنبه های محیطی طبیعی دخالت دارد و هم جنبه های فرهنگی.

انواع فرسایش

الف - تقسیم بندی انواع فرسایش بر اساس انواع عوامل فرسایشی در طبیعت دونیرو، یا دو عامل وجود دارد که باعث جابجایی خاک یا به عبارت دیگر فرسایش خاک می شود ؛ آب و باد. بنابراین عامل فرسایش یا آب است یا باد. ولی امکان دارد که به علل مختلف از جمله فقر یا عدم پوشش گیاهی، شیب تند، ریزدانه یا یکنواخت بودن خاک دانه ها و غیره، خاک به وسیله باد یا آب بشدت فرسایش یابد و اشکال مختلف فرسایش مانند سطحی، شیاری، خندقی و غیره را بوجود بیاورد.

ب - تقسیم بندی انواع فرسایش بر اساس تأثیر طبیعت و دخالت انسان قبلا بطور اختصار توضیح دادیم که فرسایش از آغاز پیدایش کره زمین و قبل از پیدایش بشر اتفاق می افتاده است، ولی از وقتی که انسان زمینها را مورد کشت و زرع و بهره برداری قرار داده است، با اعمال بی رویه خود، موجب برهم زدن تعادل طبیعت ( از آن جمله، تشکیل خاک به مقدار کم ولی فرسایش خاک به مقدار زیاد ) و در نتیجه باعث فرسایش شدید خاک شده، به حدی که در بسیاری از نقاط، آن را به ویرانی کشانیده است.

بنابراین فرسایش را از این نظر که به طور طبیعی صورت گرفته یا انسان در آن دخالتی داشته است نیز می توان بر دو نوع تقسیم کرد ؛ فرسایش طبیعی یا بطنی و فرسایش سریع یا مخربفرسایش طبیعی یا بطنی که فرسایش عادی هم نامیده می شود پیوسته در طبیعت بهوسیله آب و باد صورت گرفته و می گیرد و نتیجه تأثیر قوه ثقل، سرازیری دامنه ها، جریان آب سطحی در روی زمین، وجود نهرها و رودها و یخچالها و غیره است. عمل این نوع فرسایش کند و هماهنگ با تولید خاک است.

فرسایش سریع یا مخرب همانطور که ذکر شد نتیجه تأثیر اعمال بشر است. فرسایش ناشی از اعمال انسان باعث کاهش حاصلخیزی خاک و حتی نابودی آن شده است. انسان آنچنان باعث فرسایش سریع و شدید و در نتیجه کاهش حاصلخیزی و نابودی خاک شده است که امروزه وقتی صحبت از فرسایش و راههای مبارزه با آن می شود بیشتر منظور همین فرسایش سریع یا فرسایش ناشی از دخالت انسان است.

مراحل مختلف فرسایش

فرسایش خاک چه توسط باد صورت بگیرد و چه توسط آب، خواه عادی باشد یا سریع، دارای سه مرحله است ؛

الف - مرحله کنده شدن خاک از جای خود : در این مرحله، ابتدا خاکدانه ها بر اثر از بین رفتن هوموس و کلوییدهای خاک چسبندگی خود را از دست می دهد و از هم می پاشد، در نتیجه خاک آماده فرسایش می گردد. در چنین وضعی، خاک سطح الارض که حاصلخیزترین قسمت خاک است، به طور ناگهانی با تدریج به وسیله آب یا باد از جای خود کنده می شود. پس از فرسایش خاک رویی، خاک غیر حاصلخیز زیری یا سنگ مادر آن ظاهر می گردد.

ب - مرحله حمل یا انتقال خاک به وسیله آب یا باد : چون ذرات چسبندگی خود را از دست داده است نمی تواند در مقابله جریان های شدید آب ها یا بادهای تند مقاومت کند، درنتیجه از جای خود کنده می شود و به نقطه دیگری منتقل می شود. در مورد فرسایش آبی معمولاً مواد از منطقه مرتفع تر به محل پست تر منتقل می شود.

ج - مرحله تجمع و انباشته شدن مواد : بادرفتها ( موادی که توسط باد حمل می شود ) هر جا به مانعی ( گیاه، دیوار، سنگ و غیره ) برخورد کند فورا بر روی زمین می افتد. و در همانجا بر روی هم انباشته می شود. این مواد در شرایط فوق العاده تشکیل تپه های بزرگ و حتی توده های عظیم شنی یا ماسه ای شبیه کوه را می دهد، مانند توده های عظیم ماسه ای جنوب شرقی ایران که با ارتفاع حدود 200 متر سطحی به طور متوسط 162 کیلومتر در 52 کیلومتر را اشغال کرده است. آبرفتها ( رسوباتی که توسط آب حمل می شود ) بتدریج که از شدت جریان آب و شیب زمین کاسته می شود از حرکت باز می ماند و در سطح زمین رسوب می کند. ( ابتدا ذرات درشت تر و بعد ذرات ریزتر ) در بعضی موارد تجمع مواد آبرفتی بقدری زیاد است که یک طبقه رسوبی قابل توجهی را تشکیل می دهد. همان طور که قبلا هم ذکر شد فرسایش موجب تخریب و نابودی خاک می شود ولی نباید فراموش کرد که بسیاری از خاکهای خوب کشاورزی هم رسوبات حاصل از فرسایش است. و بدیهی است که برای تشکیل یک چنین رسوبات حاصلخیز، باید خاک هکتارها زمین که چندین برابر سطح تشکیل شده می باشد نابود شود.

اشکال مختلف فرسایش

شکل ظاهری فرسایش آبی با شکل ظاهری فرسایش بادی فرق دارد. بعلاوه فرسایش آبی یا بادی خود بر اثر شدت و ضعف عوامل فرسایشی و مساعد بودن یا نامساعد بودن شرایطمحیطی برای فرسایش به اشکال مختلف در می آید. روی همین اصول است که در نقاط مختلفودر شرایط متفاوت، زمین به درجات مختلف و به اشکال مختلف فرسایش یافته است.الف - فرسایش سطحی یا سفره ای : عمل عامل فرسایشی در این فرسایش، در تمام سطح زمین است. این شکل فرسایش بیشتر منشأ بادی دارد ولی طبیعی است که فرسایش آبی نیز ابتدا به طور سطحی اتفاق می افتد که به علت فرسایش یکنواخت در تمام سطح، کمترمحسوس می گردد. این نوع تخریب با ظهور لکه های سفید و روشن در سطح نمودار می شودکه نشان دهنده تخریب و از بین رفتن سطحی ترین قسمت زمین آن هم به صورت لکه لکه است. اختلاف رنگ بین قسمت های فرسایش یافته و فرسایش نیافته علامت این تخریب استزیرا قسمت رویی به علت دارا بودن مواد آلی، غالبا تیره رنگ می باشد. البته ظهور این لکه های روشن اغلب در نقاطی که عاری از پوشش گیاهی است یا در نواحی که تازه شخم زده شده است بیشتر دیده می شود. در کشور ما این شکل فرسایش بادی در کلیه نواحی بیابانی بویژه دشت لوت و حواشی دشت کویر جلگه سیستان و بلوچستان مشاهده می شود. علامت دیگر این شکل فرسایش وجود ریگ و سنگریزه های آزاد در سطح زمین است مانند سطح دشتهای سنگی ریگی. در این نقاط باد ذرات ریز را برده و ذرات درشت تر باقی مانده است. جمع شدن خاک نرم در پای بعضی از بوته ها و تجمع آن در محل های گود، علامت دیگری از این نوع فرسایش است.

ب - فرسایش شیاری یا آبراهه ای : منشأ این شکل از فرسایش اغلب باران است و در پیدایش آن عامل شیب بسیار موثر است. و در دامنه کوهها و حتی در سطح زمینهای کم شیب نیز بسهولت دیده می شود. این شکل فرسایش، پیشرفته تر از فرسایش سفره ای بوده و ممکن است به صورت خطوط موازی نیز ظاهر شود که ابتدا کم عمق است ولی به سرعت عمیق تر می شود. این شکل فرسایش تا زمانی که سنگ مادر ظاهر نشده است به نام فرسایش شیاری خوانده می شود، فرسایش شیاری زمین های لخت، مراتع کم گیاه، اراضی و زمینهای مزروعی بویژه دیمزارها را بیشتر مورد حمله قرار می دهد. این شکل از فرسایش در اغلب نقاط ایران به عنوان مثال در کوههای هزاردره و در راه لشکرک و کوهپایه های بختیاری در راه بین شوشتر و اهواز زیاد دیده می شود. در نقاطی از نواحی بیابانی که تحت تأثیر بادهای شدید قرار می گیرد فرسایش شیاری دیده می شود. این شکل از فرسایش در اثر بهم پیوستن چاله های ریزی که خاک آنها را باد برده است، بوجود می آید که البته به وضوحی شیارهای آبی ، مشخص نیست.

ج - فرسایش چاله ای : این شکل تخریب بیشتر منشا بادی دارد. چاله ها در اثر توسعهفرسایش سطحی و بزرگتر شدن چاله های کوچک نخستین، بوجود می آید. در بسیاری از نقاط دشت لوت و حواشی دشت کویر سطح های وسیعی از زمین دیده می شود که بر اثر باد به صورت چاله - چاله در آمده است. این چاله ها نشان دهنده فرسایش بادی شدید در این نواحیاست. بادهای شدید، موادی را که از کندن این چاله ها بدست می آورد، کیلومتر ها با خود میبرد. این شکل فرسایش و انتقال ماسه از نقطه ای به نقطه دیگر نه تنها در ایران بلکه در سایر نواحی خشک و بیابانی جهان نیز دیده می شود.، به عنوان مثال ماسه های سرخ رنگ بیابانلیبی که به سوی شمال تا سواحل ایتالیا حمل شده است.

د - فرسایش خندقی یا نهری : منشأ این فرسایش، آب است. در این فرسایش عمق و عرض زمینهای فرسایش یافته بیشتر از فرسایش شیاری است. و بر اثر پیشرفت فرسایش شیاری بوجود می آید، به این نحو که شیارها به هم می پیوندد و در نتیجه زمین بیشتر شسته می شود و نهرها یا خندق هایی در سطح زمین تشکیل می گردد. در این تخریب سنگ مادر ظاهر می شود و آنقدر عمیق و عریض است که گاو آهن قادر به عبور از آنها نیست. عمق خندقها به یک متر یا بیشتر می رسد و بتدریج شکل آنها تغییر می کند. این عمل در صخره های سست، خاکهای رسی، رسی آهکی بیشتر دیده می شود. و بیشتر در محدوده آب و هوای خشک و نواحی که تغییرات درجه حرارت در فصول مختلف در آنجا شدید است ظاهر می گردد. این شکل از فرسایش در اکثر نواحی ایران به عنوان مثال در اصفهان، شیراز، کوهپایه های استان خراسان دیده می شود. بهترین نمونه های آن نواحی کویری و بیابانی ایران بخصوص در سطح کوههای لخت و گنبدهای نمکی مشاهده می گردد.

ه - فرسایش سیلابی : فرسایش سیلابی یک تخریب ساده نیست. در مناطق کوهستانی وحتی در زمینهای سست جلگه ای فرسایش شیاری و خندقی ممکن است به فرسایش سیلابی تبدیل گردد. در این فرسایش جریان آب بویژه آبهای گل آلود، حامل ریگ و شن و غیره،موجب شسته شدن اطراف آن و حمل مواد بیشتر با خود می گردد. با این عمل، زمین هایدیواره بستر، استحکام و قدرت خود را از دست می دهد و بتدریج در مواقع جاری شدنسیلابهای شدید حتی به طور ناگهانی ریزش می کند. و امکان دارد که موجب تخریب و ویرانیمزارع و دهاتی که در جوار این مسیل ها واقع شده اند بشود. با افزایش مواد خاکی در آب، وزنمخصوص آن بیشتر و قدرت و نیروی درهم کوبنده آن زیادتر می گردد. در ایران این شکلفرسایش یبشتر در مواقعی که آب بر اثر بارندگی ها افزایش می یابد، دیده می شود. هر ساله به اکثر رودخانه های ایران، براثر سیلابهای شدید خسارات زیادی وارد می آید. این شکلفرسایش نه تنها در مناطق کوهستانی و تپه ماهورها زیاد دیده می شود بلکه در جلگه ها ودشتها هم امکان بوجود آمدن آن هست. از آن جمله لاتها و کوچه ها را می توان نام برد. لاتها وکوچه ها بیشتر بر اثر جاری شدن سیلابهای شدید در سطح زمینهای رسی و یا آهکی به طورکلی زمینهای ریزدانه بوجود می آید. فرسایش سیلابی به عنوان مثال در جلگه ها و دشتهایورامین و گرمسار دیده می شود. مانند لات سوداغلان، لات کردوان، لات شاهبداغ و... درگرمسار. و - فرسایش توده ای : این نوع فرسایش در روی زمین اغلب به شکل عوارض زمین که معرف حرکات خاک در گذشته است ظاهر می گردد. این حرکات عبارتست از تورم و بالا آمدن خاک،سرخوردگی، خزیدن زمین و ریزش خاک. در فرسایش توده ای قسمتی از خاک دامنه کوهها بهحرکت در می آید که یا ممکن است بر اثر اشباع شدن خاک طبقه رویی از آب و نفوذناپذیری خاکطبقه زیری، خاک رویی به حرکت در می آید یا ممکن است بر اثر لغزش این عمل اتفاق بیفتد. بهاین معنی که توده ای از کوه از محل اولیه خود جدا می شود و در محل دیگری قرار می گیرد یاممکن است در نتیجه ریزش باشد که در این حالت قسمتی از کوه ریزش می کند و در سطحهای پایین تر روی هم انباشته می شود. فرسایش بهمن نیز از این شکل فرسایش محسوبمی شود که در مناطق کوهستانی بوقوع می پیوندد و علاوه بر این که خسارات جانی و مالیزیادی ممکن است ببار بیاورد، باعث از بین رفتن خاک هم می شود.

منبع دانلود مقالات مکانیک خاک